- İşin içi
- 14:00
- 1 228
Təbii qaz 3 dolları keçdi: Qiymətlərə hansı amillər təsir edir? - ŞƏRH
Nyu-Yorkun “NYMEX” əmtəə birjasında oktyabr çatdırılması üzrə təbii qaz fyuçerslərinin 2,12 faiz bahalaşaraq 1 milyon BTU üçün 3,03 dollara yüksəlməsi ABŞ qaz bazarında tələb və təklif balansının yenidən qiymətlənməyə başladığını göstərir. Hazırkı səviyyə xüsusilə payız-qış mövsümünə keçid ərəfəsində diqqət çəkir, çünki təbii qaz qiymətləri hava şəraiti, elektrik enerjisinə tələbat, hasilat, anbar ehtiyatları və mayeləşdirilmiş təbii qaz ixracı kimi amillərə çox həssasdır.
Son günlər ABŞ bazarında qiymətlərə təsir edən əsas amillərdən biri yüksək temperaturun davam etməsidir. İsti hava elektrik enerjisinin istehsalında qazdan istifadənin artmasına səbəb olur. Eyni zamanda, ABŞ-ın LNG terminallarına yönələn qaz həcmlərinin yüksək qalması daxili bazarda əlavə tələb yaradır. Reuters-in məlumatına görə, sentyabrın ortalarında isti hava şəraiti və LNG tələbi qiymətlərə dəstək verib, lakin ayın sonuna doğru temperaturun nisbətən aşağı düşməsi elektrik sektorunun qaz tələbatını zəiflədə bilər.
Təklif tərəfində isə mənzərə nisbətən fərqlidir. ABŞ-da təbii qaz hasilatı yüksək səviyyədə qalır və bu, qiymətlərin daha sürətli yüksəlməsini məhdudlaşdıran əsas amillərdən biridir. ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyası 2026-cı ilin üçüncü rübündə Henry Hub üzrə orta qiymətin 2,87 dollar/MMBtu olacağını proqnozlaşdırmışdı. Qurum qiymət proqnozunun aşağı salınmasını yüksək hasilat və LNG terminallarına yönələn qaz tələbinin əvvəlki gözləntilərdən zəif olması ilə əlaqələndirib.
Bununla yanaşı, ABŞ qaz bazarında LNG ixracının çəkisi getdikcə artır. EIA-nın məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk yarısında ABŞ-ın LNG ixracı orta hesabla gündə 17,4 milyard kubfut təşkil edib və illik müqayisədə 23 faiz artıb. Yeni terminalların fəaliyyətə başlaması və mövcud güclərin genişləndirilməsi ABŞ qazına xarici tələbi artırır. Bu isə daxili bazarda qiymətlərin formalaşmasına əvvəlki illərlə müqayisədə daha böyük təsir göstərir.
Qlobal LNG bazarında vəziyyət isə ABŞ-dakı nisbətən rahat təklif mənzərəsindən daha mürəkkəbdir. Yaxın Şərqdə davam edən geosiyasi gərginlik və Hörmüz boğazında nəqliyyat məhdudiyyətləri Qətər LNG tədarükünü risk altında saxlayır. Reuters Avropanın qaz anbarlarının qış mövsümü ərəfəsində əvvəlki illərlə müqayisədə daha aşağı səviyyədə olduğunu və LNG təchizatındakı problemlərin qlobal bazarda qiymət dəyişkənliyini artıra biləcəyini bildirir.
Bu amil ABŞ bazarı üçün də əhəmiyyətlidir. Avropa və Asiyada LNG-yə tələbin yüksəlməsi ABŞ istehsalçıları üçün ixrac imkanlarını genişləndirə bilər. Başqa sözlə, beynəlxalq bazarda qaz çatışmazlığı dərinləşdikcə ABŞ-dan daha çox LNG ixracına ehtiyac yarana bilər və bu da daxili Henry Hub bazarında əlavə tələb formalaşdıra bilər. ABŞ-ın LNG ixrac gücünün 2027-ci ilə qədər daha da artacağı gözlənilir.
Lakin təbii qaz bazarında qiymətin 3 dollar həddini keçməsi hələ uzunmüddətli bahalaşma trendinin formalaşdığı anlamına gəlmir. ABŞ-da anbar ehtiyatlarının səviyyəsi bu baxımdan mühüm göstəricidir. EIA avqust proqnozunda qışa keçid zamanı təbii qaz ehtiyatlarının təxminən son on ilin ən yüksək səviyyəsinə çata biləcəyini bildirmişdi. Yüksək ehtiyatlar qış aylarında təchizat çatışmazlığı riskini azaldır və buna görə qiymətlərin kəskin yüksəlməsini məhdudlaşdıra bilər.
Azərbaycan üçün qlobal qaz bazarındakı bu dəyişikliklərin əhəmiyyəti ilk növbədə ixrac və enerji gəlirləri ilə bağlıdır. Azərbaycanın qaz ixracının əsas istiqamətlərində Avropa bazarı mühüm yer tutur və Avropada LNG təchizatının məhdudlaşması boru kəməri ilə qaz tədarük edən ölkələr üçün bazar imkanlarını artıra bilər. Bununla belə, beynəlxalq qaz qiymətlərinin yüksək olması avtomatik olaraq Azərbaycanın ixrac gəlirlərinin eyni nisbətdə artacağı demək deyil. Müqavilə şərtləri, qiymətlərin hansı göstəricilərə indeksləşdirilməsi, ixrac həcmləri və logistika amilləri faktiki gəliri müəyyən edən əsas komponentlərdir.
Hazırkı vəziyyətin əsas xüsusiyyəti ABŞ və qlobal qaz bazarlarında zidd istiqamətli amillərin eyni vaxtda mövcud olmasıdır. ABŞ-da yüksək hasilat və ehtiyatlar qiymət artımını məhdudlaşdırır, LNG ixracının genişlənməsi və mövsümi tələbin dəyişməsi isə əlavə qiymət dəstəyi yaradır. Qlobal miqyasda isə Avropanın aşağı anbar səviyyəsi və Yaxın Şərqdə LNG təchizatına dair risklər bazarın həssaslığını artırır.
Beləliklə, NYMEX-də oktyabr qaz fyuçerslərinin 3,03 dollara yüksəlməsi bazarda müəyyən canlanmanı əks etdirir. Qarşıdakı dövrdə qiymətlərin istiqamətini əsasən qışın hava şəraiti, ABŞ-da hasilat və anbar göstəriciləri, LNG ixracının həcmi və Yaxın Şərqdə təchizat vəziyyəti müəyyən edəcək. Bu amillərdən bir neçəsinin eyni vaxtda qaz bazarını sıxlaşdırması qiymətlərə əlavə təzyiq yarada bilər, əksinə, yüksək hasilat və mülayim hava şəraiti artımın məhdud qalmasına səbəb ola bilər.
Nuray,
AzNews.az
