- İşin içi
- 20:03
- 1 004
Elektron ticarət genişlənməkdədir - ŞƏRH
Bu ilin avqust ayında nağdsız ödənişlərin məbləği ötən ilin eyni ayı ilə müqayisədə 8,8 % artaraq 8 milyard 888 milyon manat təşkil edib.
Aznews.az Azərbaycan Mərkəzi Bankına (AMB) istinadən xəbər verir ki, bunun 7,682 milyard manatı (86,4 %-i) elektron ticarətin payına düşüb.
Ödənişlərin 1 milyard 204 milyon manatı POS-terminallar, 2 milyon manatı isə özünə xidmət terminalları vasitəsilə həyata keçirilib. İlin əvvəlindən ödəniş kartları ilə nağdsız ölkədaxili əməliyyatların məbləği kart əməliyyatlarının həcminin 69,8 %-ni təşkil edib.
Bu il avqustun 1-nə Azərbaycanda ödəniş kartlarının sayı 22 milyon 974 min ədəd təşkil edib. Bu, aylıq müqayisədə 0,8 % çox, ilin əvvəlinə nisbətən 4,5 %, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 8,7 % çoxdur.
Son 1 ildə ölkədə debet kartlarının sayı 10,2 % artaraq 20,952 milyon, kredit kartlarının sayı isə 4,3 % azalaraq 2,022 milyon olub. Avqustda bu kartlar üzrə dövriyyənin məbləği müvafiq olaraq 12,53 milyard manat (illik müqayisədə 7,6 % çox) və 720 milyon manat (-2,6 %) təşkil edib.
Hesabat dövründə ölkədə bankomatların sayı 3,8 % artaraq, POS-terminalların sayı isə 7 % azalaraq müvafiq olaraq 3 596 ədəd (Bakı üzrə 1 936 ədəd) və 141 696 ədəd (Bakı üzrə 89 852 ədəd) təşkil edib.
Hazırda beynəlxalq ödəniş sistemlərinin 3 əsas növü var: kart, elektron və universal ödəniş sistemləri. Dünyada daha çox populyar olan 5 beynəlxalq kart ödəniş sistemi mövcuddur - "Visa İnternational", "MasterCard İnternational", "American Express", "Diners Club İnternational" və "JCB Card"dır. Bu maliyyə nəhəngləri Azərbaycan bankları ilə də əməkdaşlıq edir.
Bu statistikada ən diqqətçəkən məqam sadəcə nağdsız ödənişlərin 8,8 faiz artması deyil. Daha böyük dəyişiklik Azərbaycanın ödəniş davranışının elektron ticarət istiqamətində sürətlə dəyişməsidir.
Avqustda 8,888 milyard manatlıq nağdsız ödənişin 7,682 milyard manatının, yəni 86,4 faizinin elektron ticarətin payına düşməsi çox ciddi göstəricidir. POS-terminalların payına isə 1,204 milyard manat düşüb. Bu rəqəmlər göstərir ki, nağdsız iqtisadiyyat artıq yalnız mağazada kartı terminala yaxınlaşdırmaqdan ibarət deyil. İstehlakın böyük hissəsi rəqəmsal kanallara keçir.
Daha maraqlı məqam kartların sayında da görünür. Ölkədə ödəniş kartlarının sayı bir il ərzində 8,7 faiz artaraq 22,974 milyona çatıb. Amma artım əsasən debet kartlarının hesabına baş verir: onların sayı 10,2 faiz artıb. Kredit kartlarının sayı isə əksinə, 4,3 faiz azalıb.
Bu, müəyyən mənada Azərbaycan istehlakçısının borclanaraq xərcləməkdən daha çox öz vəsaiti ilə rəqəmsal ödəniş etməsi modelinin üstünlük təşkil etdiyini göstərən maraqlı siqnaldır. Lakin bunu qəti sosial-iqtisadi nəticə kimi qəbul etmək üçün kart sahibliyinin və əməliyyatların digər göstəricilərinə də baxmaq lazımdır.
Digər tərəfdən, bir paradoks diqqət çəkir: POS-terminalların sayı 7 faiz azalıb, amma nağdsız ödənişlərin ümumi həcmi artır. Deməli, nağdsızlaşma təkcə fiziki ticarət obyektlərində terminal şəbəkəsinin genişlənməsi hesabına baş vermir. Elektron ticarət, mobil bankçılıq və digər rəqəmsal ödəniş kanalları bu boşluğu böyük ölçüdə doldurur.
Burada dövlət üçün də mühüm məsələ ortaya çıxır. Nağdsız ödənişlərin artması yalnız bank sektorunun inkişafı deyil, kölgə iqtisadiyyatının daraldılması, dövriyyələrin izlənilə bilməsi və vergi inzibatçılığının rəqəmsallaşması baxımından da əhəmiyyətlidir.
Ancaq rəqəmlərin başqa bir tərəfi də var. Elektron ticarətin nağdsız ödənişlərdə 86,4 faizlik paya sahib olması Azərbaycanda rəqəmsal iqtisadiyyatın kifayət qədər böyük həcmə çatdığını göstərir, amma bu həcmin nə qədərinin ölkə daxilində yaradılan mal və xidmətlərin alışı, nə qədərinin xarici elektron platformalara ödənişlər olduğu ayrıca bilinməlidir. Çünki nağdsız ödənişin artması ilə yerli rəqəmsal iqtisadiyyatın eyni şey olmadığını ayırmaq lazımdır.
Bir başqa diqqətçəkən rəqəm də budur: ilin əvvəlindən kartlarla aparılan ölkədaxili əməliyyatların 69,8 faizi nağdsız olub. Bu artıq sadəcə texnoloji dəyişiklik deyil, istehlak vərdişinin dəyişməsi deməkdir.
Yəni Azərbaycanın maliyyə sistemində səssiz, amma çox mühüm transformasiya gedir: nağd pul tədricən iqtisadi dövriyyənin əsas aləti olmaqdan çıxır, kart və elektron ödənişlər isə gündəlik iqtisadi münasibətlərin əsas infrastrukturuna çevrilir.
Amma növbəti mərhələ daha maraqlıdır: Azərbaycan nağdsız iqtisadiyyata keçməklə kifayətlənəcək, yoxsa bu rəqəmsal ödəniş infrastrukturunu tam rəqəmsal iqtisadiyyatın qurulmasına çevirə biləcək?
Nuray
Aznews.az
