"ABŞ rəqiblərinin qlobal manevr imkanlarını daraltmağa çalışır" — Tural İsmayılov

"ABŞ Prezidenti Donald Trampın G7 sammiti çərçivəsində Ukrayna böhranı ilə Hörmüz boğazının təhlükəsizliyi məsələlərini eyni geosiyasi tənlikdə birləşdirməsi, Vaşinqtonun qlobal təhlükəsizlik arxitekturasına bütöv və tranzaksiya (qarşılıqlı fayda və öhdəliklərə əsaslanan) prizmasından yanaşdığını göstərir. Bu strateji təşəbbüs, regional münaqişələri bir-birindən təcrid olunmuş hadisələr kimi deyil, bir-biri ilə sıx bağlı olan qlobal güc rəqabətinin elementləri kimi idarə etmək məqsədi daşıyır. Vaşinqtonun bu gedişinin arxasında həm iqtisadi, həm də geosiyasi xarakter daşıyan çoxşaxəli hesablamalar dayanır. Bu təşəbbüsün əsas məqsədlərindən biri qlobal enerji marşrutlarının təhlükəsizliyini təmin etmək bəhanəsi ilə kollektiv Qərb blokunda "öhdəliklərin bərabər bölünməsi" (burden-sharing) prinsipini bərqərar etməkdir. ABŞ Avropa müttəfiqlərinə mesaj verir ki, Ukrayna cəbhəsində Rusiyaya qarşı göstərilən hərbi və maliyyə fədakarlığı, qlobal tədarük zəncirlərinin və xüsusilə Avropa iqtisadiyyatı üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən Hörmüz boğazının təhlükəsizliyi məsələsində də eyni dərəcədə nümayiş etdirilməlidir".

Bu fikirləri Aznews.az-a açıqlamasında siyasi şərhçi Tural İsmayılov deyib.

Qeyd edək ki, G7 sammiti çərçivəsində ABŞ Prezidenti Donald Trampın səsləndirdiyi fikirlər beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni müzakirələrə səbəb olub. Vaşinqtonun həm Ukrayna ilə bağlı siyasətində fəallığı artırması, həm də Avropa müttəfiqlərindən regional təhlükəsizlik məsələlərində daha çox iştirak gözləməsi ABŞ-nin xarici siyasət prioritetlərində müəyyən dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Xüsusilə strateji əhəmiyyətə malik bölgələrdə təhlükəsizliyin təmin olunması və enerji təchizatı marşrutlarının qorunması məsələləri qlobal gündəmin əsas mövzularından biri olaraq qalır.

Siyasi şərhçi bildirib ki, bu yanaşma ABŞ-nin resurslarından daha səmərəli istifadə etməsinə və Avropa ölkələrinin qlobal təhlükəsizlik məsələlərində daha böyük məsuliyyət daşımasına yönəlib.

"Geosiyasi müstəvidə Ukrayna ilə Hörmüz boğazının əlaqələndirilməsi, Rusiya-İran strateji tərəfdaşlığına qarşı asimmetrik cavab strategiyasıdır. Moskva və Tehranın hərbi, texnoloji və logistik sahədə sinerji yaratması Vaşinqtonu bu iki cəbhəni eyni vaxtda hədəf almağa sövq edir. Hörmüz boğazında təhlükəsizlik rıçaqlarının gücləndirilməsi İrandan Rusiyaya yönələn hərbi tədarük zəncirlərini zəiflətməklə yanaşı, həm də Kremlin Yaxın Şərqdəki proksi qüvvələr vasitəsilə Qərbi diqqəti yayındırmağa məcbur etmək cəhdlərini neytrallaşdırır. ABŞ bu addımla rəqiblərinin qlobal miqyasda manevr imkanlarını daraltmağı hədəfləyir. Eyni zamanda, bu strategiya birbaşa qlobal enerji bazarlarının idarə edilməsi və iqtisadi təzyiq mexanizmləri ilə bağlıdır. Hörmüz boğazına beynəlxalq nəzarətin artırılması Rusiyanın sanksiyalardan yayınaraq neft ixrac etmək üçün istifadə etdiyi alternativ dəniz marşrutlarını və "kölgə donanması"nın fəaliyyətini daha effektiv şəkildə bloklamağa imkan verir. Bu isə Kremlin hərbi büdcəsini formalaşdıran neft-qaz gəlirlərinə növbəti ağır zərbə vurulması deməkdir. Enerji marşrutlarının təhlükəsizliyi təmin edildikcə müharibənin qlobal bazarlarda yarada biləcəyi inflyasiya və defisit riskləri də minimuma endirilir. Nəticə etibarilə, Donald Trampın irəli sürdüyü bu təşəbbüs ABŞ-nin beynəlxalq münasibətlərdə daha praqmatik, nəticəyə yönəlmiş və çoxvektorlu bir diplomatiya yürütmək niyyətindən xəbər verir. Ukraynaya dəstəyin Yaxın Şərqdəki strateji maraqlarla balanslaşdırılması Vaşinqtona qlobal şahmat taxtasında eyni vaxtda bir neçə gediş etmək imkanı tanıyır. Bu geosiyasi hesablama Qərb koalisiyasının daxili konsolidasiyasını möhkəmləndirməklə yanaşı, rəqib oxların qarşılıqlı asılılıq platformalarını sıradan çıxarmağa və qlobal miqyasda ABŞ-nin strateji üstünlüyünü qoruyub saxlamağa yönəlmiş fundamental gedişdir".

Rəfiqə Namazəliyeva,

AzNews.az