Rejim çarəni “Kalabarq”da tapdı: İranda ərzaq kuponla satılacaq

İranda bahalaşmaya qarşı “Kalabarq” addımı: elektron kupon sistemi tətbiq edildi

İranda yaşayış minimumunun bahalaşması və yüksək inflyasiya fonunda 28 dekabr 2025-ci ildə başlayan etirazlardan sonra hökumət əsas istehlak məhsullarının qiymət artımını cilovlamaq və əhalinin ərzağa çıxışını asanlaşdırmaq məqsədilə “Kalabarg” adlı elektron kupon sistemini istifadəyə verib. Rəsmi açıqlamalara görə, son günlərdə market rəflərində çatışmayan bəzi məhsullar yenidən təmin olunub, bir sıra ərzaq məhsullarında isə qiymətlərin nisbətən geriləməsi müşahidə edilir.

“Kalabarg” mexanizmi dövlət tərəfindən vətəndaşlara rəqəmsal formada təqdim olunan kupon və ya kredit modeli üzərindən işləyir. Sistem əsasən süd, pendir, yağ, düyü, ət və yumurta kimi gündəlik istehlak məhsullarının daha münasib şərtlərlə əldə edilməsini hədəfləyir. Hökumət bu yolla həm sosial təzyiqi azaltmağı, həm də uzun müddətdir müzakirə olunan dövriyyə və paylama zəncirindəki problemləri qismən neytrallaşdırmağı planlaşdırır.

Etirazlardan əvvəl də sürətlənən qiymət artımları ictimai narazılığı dərinləşdirmiş, bəzi məhsullar qısa müddətə bazardan yoxa çıxmışdı. Sektor nümayəndələri bunu spekulyativ davranışlar, logistika problemləri və ümumi iqtisadi təzyiqlərlə əlaqələndirirdilər. Hazırda isə iri pərakəndə satış şəbəkələri başda olmaqla bazarda əsas məhsulların yenidən tapıldığı, bəzi mövqelərdə qiymətlərin aşağı düşməyə başladığı bildirilir. Rəsmi qurumlar atılan addımların bazarda nisbi rahatlama yaratdığını və növbəti mərhələdə qiymət sabitliyinin möhkəmləndiriləcəyini vurğulayır.

İran hökuməti paralel olaraq üstünlüklü valyuta məzənnəsi tətbiqinə də düzəliş edib. Uzun illər ərzində bəzi əsas məhsulların idxalı üçün valyutanın bazar məzənnəsindən aşağı qiymətlə ayrılması nəzərdə tutulsa da, bu mexanizmin məqsəddən kənar istifadəsi, nəzarət boşluqları və rentaya çevrilməsi ciddi tənqidlərə səbəb olmuşdu. İqtisadi çevrələr bu modelin qiymət artımlarını dayandırmaqda effektiv olmadığını bildirirdi. “Kalabarg” sistemi isə məhz bu cür itkilərin azaldılması və sosial dəstəyin birbaşa istehlakçıya yönəldilməsi kimi təqdim olunur.

Bununla belə, cəmiyyətdə yanaşmalar ehtiyatlıdır. Bəzi vətəndaşlar elektron kuponların qısamüddətli rahatlama yaratdığını desə də, ümumi bahalaşmanın hələ də davam etdiyini bildirirlər. Hakimiyyət isə sosial narazılığın fonunda yeni mexanizmlərin iqtisadi sabitliyə töhfə verəcəyini iddia edir. İranda “Kalabarg”in uzunmüddətli təsiri isə yaxın aylarda bazar dinamikasında daha aydın görünəcək.

AzNews.az