- Üçüncü sektor
- 7 Sentyabr 19:28
- 448
Təbiətin qorunması ilə sosial inkişaf bir-birinə alternativ deyil - QHT sədri
“Sosial-İqtisadi və Ekoloji İnkişaf” İctimai Birliyinin sədri Rahilə Mehdiyeva: "Milli Parkın ətrafında yaşayan insanların da bu iqtisadi dövriyyədə payı olmalıdır".
- Rahilə xanım, Abşeron Milli Parkının Bakıya yaxınlığı yerli əhali üçün hansı sosial və iqtisadi imkanları yarada bilər və bu imkanlardan ətraf yaşayış məntəqələrinin sakinləri real olaraq necə faydalana bilərlər?
- Abşeron Milli Parkının ən böyük üstünlüklərindən biri onun paytaxta çox yaxın yerləşməsidir. Bu yaxınlıq parkı həm də sosial-iqtisadi inkişaf baxımından əhəmiyyətli əraziyə çevirir. Çünki böyük şəhərin yanında yerləşən təbii əraziyə maraq həm yerli sakinlər, həm də xarici və yerli turistlər baxımından yüksək olur.
Bu potensial düzgün idarə edilərsə, Milli Parkın ətrafında yaşayan insanların məşğulluğu və gəlir imkanları arta bilər. Məsələn, yerli sakinlərin bələdçi kimi hazırlanması, ekoturizm marşrutlarının təşkili, quş müşahidəsi üzrə xidmətlərin göstərilməsi, nəqliyyat, iaşə, kiçik ticarət, əl işlərinin satışı və digər xidmət sahələri üçün imkanlar yaradıla bilər.
Burada xüsusilə bir məqama diqqət yetirmək lazımdır: ekoturizmdən əldə olunan iqtisadi fayda yalnız böyük şirkətlərin və ya kənardan gələn sahibkarların gəlirinə çevrilməməlidir. Milli Parkın ətrafında yaşayan insanların da bu iqtisadi dövriyyədə payı olmalıdır. Yerli əhali öz ərazisində yaranan turizm potensialından faydalana bildikdə, onların təbiətin qorunmasına marağı da artır.
Mən hesab edirəm ki, Abşeron Milli Parkının inkişafında “yerli icma - dövlət - sahibkar - elm” əməkdaşlığı modeli qurulmalıdır. Dövlət qaydaları və infrastrukturu təmin etməli, elm ekoloji çərçivəni müəyyənləşdirməli, sahibkar xidmətləri inkişaf etdirməli, yerli icmalar isə bu prosesin əsas iştirakçılarından birinə çevrilməlidir.
- Milli Parkın inkişafı zamanı yerli əhalinin istirahət, məşğulluq və kiçik sahibkarlıq imkanlarının artırılması ilə təbiətin qorunması arasında balans necə qurulmalıdır?
- Milli Parkın əsas məqsədi təbiəti qorumaqdır və sosial-iqtisadi inkişaf bu məqsədə zidd olmamalıdır. Ona görə də burada “nə qədər çox turist, o qədər yaxşı” yanaşması düzgün deyil. Əsas məsələ təbiətə minimum təsirlə maksimum sosial faydanın əldə edilməsidir.
Məsələn, parkın bütün ərazilərini turistlərin sərbəst istifadəsinə açmaq əvəzinə funksional zonalaşdırma aparmaq mümkündür. Həssas ekosistemlər, quşların yuvalama və qışlama əraziləri daha ciddi mühafizə rejimində saxlanıla bilər. Turizm və istirahət fəaliyyəti isə bunun üçün uyğunlaşdırılmış ərazilərdə həyata keçirilməlidir.
Kiçik sahibkarlıq üçün də eyni prinsip tətbiq edilməlidir. Ekoloji standartlara cavab verən kiçik iaşə obyektləri, yerli məhsulların satışı, ekoloji suvenirlər, bələdçi xidmətləri və digər fəaliyyətlər mümkündür. Amma bunların sayı və yerləşməsi parkın ekosisteminə olan təsir nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilməlidir.
Əslində təbiətin qorunması ilə sosial inkişaf bir-birinə alternativ deyil. Əksinə, düzgün qurulduğu halda biri digərini gücləndirə bilər. İnsan parkdan gəlir əldə edirsə və həmin gəlirin davamlı olması təbiətin qorunmasından asılıdırsa, o insanın ekoloji məsuliyyəti də artır.
Bu baxımdan yerli əhali üçün maarifləndirici proqramların keçirilməsi, ekoturizm üzrə təlimlərin təşkili və kiçik sahibkarlıq layihələrinin dəstəklənməsi vacibdir. İnsanlara sadəcə “bu ərazi qorunur, burada bunu etmək olmaz” demək kifayət etmir. Onlara alternativ imkanlar da göstərilməlidir.
- Sizcə, Abşeron Milli Parkını yalnız turistlərin gəldiyi ərazi deyil, yerli icmaların sosial inkişafına töhfə verən bir mərkəzə çevirmək üçün hansı konkret layihələr həyata keçirilə bilər?
- Məncə, burada layihələr yalnız klassik turizm anlayışı ilə məhdudlaşmamalıdır. Abşeron Milli Parkı eyni zamanda ekoloji təhsil, könüllülük, yerli məşğulluq və sosial innovasiya məkanı ola bilər.
Məsələn, məktəblilər üçün “Ekoloji məktəb” proqramı yaratmaq mümkündür. Şagirdlər park ərazisində biomüxtəlifliyi öyrənə, quşları müşahidə edə, tullantıların təbiətə təsiri ilə bağlı praktiki məşğələlərdə iştirak edə bilərlər. Bu, sadəcə dərs deyil, uşaqlarda ekoloji davranış mədəniyyətinin formalaşdırılması vasitəsidir.
İkinci istiqamət yerli gənclərin hazırlanmasıdır. Parkın ətrafında yaşayan gənclər üçün ekobələdçi, quş müşahidəsi, fotoqrafiya, ekoloji monitorinq və turizm xidmətləri üzrə təlimlər təşkil edilə bilər. Onlar daha sonra parkın ekoturizm sistemində işləyə bilərlər.
Üçüncü istiqamət qadınların və kiçik ailə bizneslərinin prosesə cəlb edilməsidir. Yerli əl işləri, ekoloji məhsullar, milli mətbəx nümunələri və digər yerli məhsullar üçün qanunvericiliyə və parkın mühafizə rejiminə uyğun satış imkanları yaradıla bilər.
Digər mühüm istiqamət könüllülükdür. Gənclər və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri quş müşahidəsi, tullantıların monitorinqi, maarifləndirmə və biomüxtəlifliyin öyrənilməsi layihələrinə cəlb oluna bilərlər. Bu, həm ictimai iştirakçılığı artırar, həm də park haqqında daha geniş məlumat bazasının formalaşmasına kömək edə bilər.
Mən Abşeron Milli Parkında “icma əsaslı ekoturizm” modelinin tətbiqini də mümkün hesab edirəm. Bu modeldə yerli sakinlər sadəcə turistlərə xidmət göstərən insanlar deyil, parkın qorunması və təqdim edilməsində tərəfdaş olurlar.
Ən vacib məsələ isə bütün bu layihələrin elmi əsaslandırılmasıdır. Əvvəlcə ərazinin ekoloji həssaslığı, turist yükünün mümkün həddi və müxtəlif fəaliyyətlərin təbiətə təsiri öyrənilməlidir. Bundan sonra sosial və iqtisadi layihələr həmin çərçivəyə uyğun qurulmalıdır.
Belə yanaşma Abşeron Milli Parkını sadəcə insanların həftəsonu getdiyi bir istirahət məkanından daha geniş funksiyaya malik əraziyə çevirə bilər. Burada təbiətin mühafizəsi, ekoloji təhsil, yerli məşğulluq, kiçik sahibkarlıq və ictimai iştirakçılıq bir-birini tamamlayan istiqamətlərə çevrilə bilər.
Qeyd: Məqalə "Pragma" Sosial İnkişafa və Ekologiyanın Qorunmasına Dəstək İctimai Birliyinin Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə həyata keçirdiyi "Abşeron Milli Parkında ekoloji təşəbbüslərin dəstəklənməsi" layihəsi çərçivəsində hazırlanıb.
.jpg)
