Müəllimə təşəkkür: səmimi jest, yoxsa formalaşmış sosial təzyiq?

8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günü yaxınlaşdıqca məktəblərdə eyni mövzu yenidən gündəmə gəlir: şagirdlərin və valideynlərin müəllimləri hədiyyə ilə təbrik etməsi. Bəziləri bunu müəllim əməyinə göstərilən hörmətin təzahürü kimi görür. Digərləri isə sual edir: bu hədiyyələr doğrudan da ürəkdən gələn təşəkkürdürmü, yoxsa illər ərzində “könüllü” adı ilə formalaşmış görünməz bir təzyiq?
Əslində müəllimə minnətdarlıq bildirmək gözəl və dəyərli bir ənənədir. Çünki müəllim cəmiyyətin formalaşmasında ən mühüm rollardan birini oynayır. Onun zəhmətinin qiymətləndirilməsi də təbiidir. Məsələ təşəkkürün özündə deyil, onun hansı şəkildə ifadə olunmasındadır. Son illər bəzi məktəblərdə valideyn qruplarında pul yığılması, kollektiv şəkildə bahalı hədiyyələr alınması kimi hallara rast gəlinir. Rəsmi olaraq bu cür yığımlar qadağan olunsa da, bəzən “könüllü təşəbbüs” kimi təqdim edilir. Lakin çox vaxt bu “könüllülük” hamı üçün eyni dərəcədə rahat olmur.
Valideynlərin maddi imkanları fərqlidir. Bəzən kimsə belə bir təşəbbüsə qoşulmaq istəmədikdə və ya imkanı çatmadıqda özünü çətin vəziyyətdə hiss edir. Bu isə təşəkkürdən çox sosial təzyiq təsiri yaradır. Üstəlik, belə halların geniş yayılması müəllim peşəsinin nüfuzuna da kölgə sala bilər. Müəllimə hörmət maddi dəyərlərlə ölçülməməlidir.
Beynəlxalq təcrübəyə nəzər salsaq, bir çox ölkələrdə müəllimlərin bahalı hədiyyə qəbul etməsi etik baxımdan uyğun sayılmır. Təhsil müəssisələrində daha çox simvolik və mənəvi təşəkkür formalarına üstünlük verilir. Bunun səbəbi isə çox sadədir: məktəb mühitində münasibətlər şəffaf və bərabər olmalıdır. Heç bir şagird və ya valideyn maddi səbəblərə görə özünü kənarda qalmış hiss etməməlidir.
Müəllimə təşəkkür etməyin isə saysız-hesabsız sadə və mənalı yolları var. Şagirdlərin hazırladığı əl işi təbrik kartları, müəllim haqqında yazılmış səmimi məktublar, sinfin birlikdə hazırladığı qısa video və ya kiçik təşəkkür proqramı müəllim üçün çox vaxt maddi hədiyyələrdən daha qiymətli olur. Çünki müəllim üçün ən böyük sevinc onun zəhmətinin şagirdlər tərəfindən hiss edilməsi və qiymətləndirilməsidir.
Bu mövzuda məktəb rəhbərliyinin mövqeyi də mühüm rol oynayır. Əgər məktəblər əvvəlcədən aydın qaydalar müəyyənləşdirir və valideyn qruplarında pul yığılmasının yolverilməz olduğunu bildirirlərsə, belə halların qarşısını almaq daha asan olur. Eyni zamanda məktəblər alternativ təşəkkür formalarını təşviq etməklə sağlam və etik bir ənənənin formalaşmasına töhfə verə bilərlər.
Unutmaq olmaz ki, müəllimə hörmət heç vaxt maddi yarışa çevrilməməlidir. Müəllim üçün ən böyük mükafat onun yetişdirdiyi şagirdlərin uğurunu görmək və cəmiyyətin ona verdiyi dəyəri hiss etməkdir. Əgər təşəkkür səmimi hissdən doğursa, onun qiyməti ölçüyəgəlməz olur. Amma məcburiyyətə çevriləndə artıq öz mahiyyətini itirir.
Bəlkə də bu 8 Martda müəllimlərə verilə biləcək ən gözəl hədiyyə sadə bir cümlədir:
“Sizin əməyiniz bizim üçün çox dəyərlidir.”
Bəzən ən böyük təşəkkür məhz bu cür səmimi sözlərdə gizlənir.

Günay ƏKBƏROVA,

ETN yanında İctimai Şuranın üzvü