Xalça festivalı: ilmələrlə toxunan mədəni suverenlik

1–3 may 2026-cı il tarixlərində Bakıda növbəti “Beynəlxalq Xalça Festivalı” keçiriləcək. Tədbir “Azərxalça” ASC və “İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin təşkilatçılığı, Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi və AZPROMO-nun dəstəyi ilə baş tutacaq. Formal olaraq bu, mədəniyyət tədbiridir. Mahiyyət etibarilə isə bu festival mədəni suverenlik, brend mübarizəsi və tarixi irsin qorunması məsələsidir.

Azərbaycan xalçasına məişət əşyası kimi yanaşmaq yanlış olar. O, regionun tarixini, tayfa və etnik kimliklərin formalaşmasını, dövlətçilik ənənəsini və estetik dünyagörüşünü daşıyan kod sistemidir. Qarabağ, Quba, Şirvan, Təbriz, Gəncə xalça məktəbləri yalnız sənət istiqaməti deyil – coğrafi, tarixi və siyasi identifikasiya mənbəyidir.

Məhz buna görə xalça üzərində mübarizə təsadüfi deyil.

Son onilliklərdə Azərbaycan xalça nümunələrinin mənimsənilməsi, xüsusilə Qarabağ mənşəli xalçaların başqa adlarla təqdim olunması halları beynəlxalq sərgilərdə, kataloqlarda və hətta muzey kolleksiyalarında müşahidə edilib. Xüsusilə erməni dairələri tərəfindən Azərbaycan xalça irsinin öz adlarına çıxarılması cəhdləri mədəni rəqabət yox, sistemli appropriasiya siyasətinin elementidir. Bu, yalnız sənət məsələsi deyil – tarixi coğrafiyanın dəyişdirilməsi cəhdidir.

Xalça üzərində ad dəyişmək torpaq üzərində iddia yaratmaq qədər strateji ola bilər. Çünki mədəniyyət legitimlik yaradır.

Azərbaycanın cavabı isə emosional reaksiya deyil, institusional strategiya olmalıdır. Məhz bu kontekstdə “Beynəlxalq Xalça Festivalı” xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət səviyyəsində təşkil olunan bu platforma iki əsas məqsədə xidmət edir: birincisi, irsi sistemli şəkildə sənədləşdirmək və beynəlxalq elmi əsaslarla təqdim etmək; ikincisi isə xalçanı qlobal bazarda Azərbaycan brendi kimi möhkəmləndirmək.

Burada iqtisadi faktor da xüsusi rol oynayır. Xalça yalnız mədəni dəyər deyil, yüksək əlavə dəyər yaradan ixrac məhsuludur. Əgər məhsul beynəlxalq bazarda “Azərbaycan xalçası” kimi tanınırsa, bu həm gəlir, həm də reputasiya deməkdir. Əks halda, başqaları həmin dəyəri kapitallaşdırır.

Qarabağ bölgəsinin işğaldan azad edilməsindən sonra xalça məktəbinin dirçəldilməsi məsələsi ayrıca siyasi-mədəni mərhələdir. Bu, sadəcə istehsalın bərpası deyil; bu, yaddaşın bərpasıdır. Qarabağ xalçalarının yenidən toxunması həm də mədəni kontinuitetin sübutudur.

Festival beynəlxalq xalçaçıları, kolleksiyaçıları, tədqiqatçıları və bazar iştirakçılarını Bakıya toplayaraq Azərbaycanın öz irsi üzərində intellektual və hüquqi mövqeyini gücləndirməlidir. Elmi konfranslar, kataloq nəşrləri, mənşə sertifikatları və beynəlxalq hüquqi mexanizmlərlə işləmək bu prosesin ayrılmaz hissəsi olmalıdır.

Çünki mədəni mübarizə yalnız emosional ritorika ilə deyil, sənədlə, faktla və bazar mexanizmi ilə qazanılır.

Əgər festival bu istiqamətdə sistemli davamlılığa malik olsa, Bakı regionun xalça mərkəzinə çevrilə bilər. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycan xalçası artıq müdafiə mövqeyində deyil, hücum mövqeyində olacaq – öz brendi, öz hekayəsi və öz bazarı ilə.

Xalça keçmişin yadigarı deyil. O, gələcəyin mədəni və iqtisadi silahıdır.

AzNews.az