Abunəlik iqtisadiyyatı: insanlar maaş almadan xərcləməyə necə alışdırılır? - ARAŞDIRMA

Abunəlik iqtisadiyyatı, rəqəmsal dövrdə istehlak vərdişlərini kökündən dəyişdirən bir model olaraq, son illərdə həm platformaların, həm də istifadəçilərin davranışlarına ciddi təsir göstərir. Bu model əsasən xidmətlərin və məhsulların birbaşa satışdan daha çox aylıq və ya illik ödənişlər şəklində təqdim edilməsinə əsaslanır. Spotify, Netflix, Apple One, Adobe Creative Cloud kimi qlobal platformalar bu sistemin uğurlu nümunələridir. Məhsul və ya xidmətlərin abunə modeli ilə təqdim olunması şirkətlər üçün sabit gəlir axını təmin edir, istifadəçilər üçün isə məhsula və ya xidməti fasiləsiz və asan şəkildə əldə etmə imkanı yaradır.

Abunəlik iqtisadiyyatının əsas xüsusiyyəti insanları gələcəkdə ödəniş edəcəklərini nəzərə almadan xərcləməyə alışdırmasıdır. Mobil tətbiqlər, oyun platformaları, onlayn təhsil xidmətləri və hətta bəzi fiziki məhsulların satışında abunə modeli bu psixoloji mexanizmi istifadə edir. İnsanlar aylıq ödənişləri kiçik və idarəolunan görürlər, nəticədə onları hətta maaş almadan xərcləməyə ruhlandırır. Bu davranış psixologiyada “mikro-ödəmə təsiri” kimi tanınır; kiçik, ardıcıl ödənişlər insanlara məhsulun dəyərini real olaraq qəbul etdirmədən istifadəni davam etdirməyə imkan verir.

Platformalar istifadəçilərin davranışını daha da optimallaşdırmaq üçün müxtəlif strategiyalar tətbiq edir. Məsələn, pulsuz sınaq müddətləri, ilkin ödənişsiz abunə paketləri, personalizasiya olunmuş tövsiyələr və push bildirişləri istifadəçiləri xidməti dayandırmadan abunəliyi saxlamağa təşviq edir. Bu üsullar, həmçinin platformaların istifadəçi məlumatlarını toplamasına və fərdi təkliflər yaratmasına şərait yaradır ki, nəticədə xərcləmə davranışı daha davamlı olur.

Abunəlik iqtisadiyyatının kreditləşdirilmiş xərcləmə ilə kəsişdiyi məqamlar da diqqətəlayiqdir. Mobil ödəniş sistemləri, “buy now, pay later” (indi al, sonra ödə) və kreditləşdirilmiş abunə paketləri insanları maaş dövrünü gözləmədən məhsul və xidmətlərə çıxış əldə etməyə alışdırır. Bu, iqtisadiyyatın likvidlik dövriyyəsini sürətləndirir, amma eyni zamanda fərdi borclanmanın artması riskini də artırır. Belə ki, istifadəçilər gələcəkdə ödəyəcəkləri məbləği tez-tez qiymətləndirmədən xərcləməyi adi hala gətirirlər.

Qlobal təcrübə göstərir ki, abunəlik iqtisadiyyatı şirkətlər üçün gəlir sabitliyi və istifadəçi saxlanması baxımından üstünlük yaradır. 2025-ci ilin məlumatlarına görə, ABŞ-da rəqəmsal abunəlik bazarı 100 milyard dolları ötüb və hər il orta hesabla 15–20 faiz artım göstərir. Avropa və Asiya bazarlarında da oxşar trendlər mövcuddur; insanlar tətbiqlərə, media platformalarına, təhsil və idman xidmətlərinə abunə olmağa daha meylli olurlar. Bu isə ödənişsiz və ya kiçik ilkin investisiyalarla davranışlarını idarə etməyə imkan verir.

Eyni zamanda, abunəlik modeli istehlakçıların xərcləmə vərdişlərini dəyişdirməklə makroiqtisadi təsirlər də yaradır. Aylıq xərclərin kiçik hissələrə bölünməsi, xərclərin daha planlı görünməsini təmin etsə də, gələcəkdə ödənilməli olan öhdəlikləri gözdən qaçırmaqla maliyyə riskləri yaradır. Bu baxımdan abunəlik iqtisadiyyatı həm fərdi, həm də iqtisadi səviyyədə diqqətlə idarə olunmalıdır.

Nəticə etibarilə, abunəlik iqtisadiyyatı sadəcə texnologiya və platforma trendi deyil, insanların xərcləmə vərdişlərini dəyişdirən və gələcək maliyyə öhdəliklərinə dair davranışlarını formalaşdıran strateji bir modeldir. Bu sistem şirkətlər üçün sabit gəlir və istifadəçi əlaqəsi, istehlakçılar üçün isə fasiləsiz xidmət təminatı yaradır, amma ödənişlərin gecikməsi və borclanma risklərini də nəzərə almaq vacibdir.

AzNews.az