Mandarin idxalının azalması və ixracın artımı nəyin göstəricisidir? - ŞƏRH

Ötən ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycanda mandarin üzrə xarici ticarət göstəriciləri kəskin struktur dəyişikliyi ilə yadda qalıb. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, bu dövrdə ölkəyə 5 min 815 ton mandarin idxal edilib və idxalın dəyəri 4,2 milyon ABŞ dolları təşkil edib. İllik müqayisədə idxal dəyərinin 48 faiz, fiziki həcmin isə 50 faiz azalması daxili bazarda mandarinin təminat modelinin əvvəlki illərlə müqayisədə ciddi şəkildə dəyişdiyini göstərir.

İdxalın azalması əsasən ənənəvi tədarük mənbələrində müşahidə olunan geriləmə ilə bağlıdır. Türkiyədən idxal olunan mandarinin həcminin 39 faiz, dəyərinin isə 37 faiz azalması bu ölkənin əvvəlki dominant mövqeyinin zəiflədiyini göstərir. Digər tərəfdən, İran üzrə idxal göstəricilərində artım qeydə alınıb və bu ölkədən tədarük edilən mandarinin həm dəyəri, həm də həcmi 60 faizdən çox yüksəlib. Bu fakt region daxilində alternativ təchizat kanallarının aktivləşdiyini və idxal coğrafiyasının daha çevik xarakter aldığını göstərir.

Misir, Pakistan və Cənubi Afrika kimi uzaq bazarlardan idxalın isə ümumi mənzərəyə əhəmiyyətli təsiri olmayıb. Bu ölkələr üzrə tədarük həcmlərinin azalması və ya məhdud səviyyədə qalması mandarinin daha çox regional istehsal və ticarət məhsulu olaraq qaldığını göstərir. Qlobal təcrübədə sitrus meyvələri üzrə idxal adətən logistika məsafəsi və mövsümi faktorlarla sıx bağlı olur və Azərbaycan bazarında da bu yanaşma qorunub.

İdxaldakı azalma ilə paralel olaraq ixrac göstəricilərində kəskin artım diqqət çəkir. Hesabat dövründə Azərbaycan 841 ton mandarin ixrac edərək 372 min ABŞ dolları gəlir əldə edib ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə həm dəyər, həm də həcm baxımından 2 dəfədən çox artım deməkdir. İxracın demək olar ki, tam hissəsinin Rusiyaya yönəlməsi bu bazarın Azərbaycan sitrus məhsulları üçün əsas satış istiqaməti olaraq qalmasını təsdiqləyir.

Bu tendensiya daxili istehsalın rolunun artdığını göstərən mühüm göstəricidir. Mandarin istehsalı üzrə daxili məhsuldarlığın yüksəlməsi idxala olan ehtiyacın azalmasına, eyni zamanda ixrac imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradır. Qlobal sitrus bazarında yerli istehsala əsaslanan ixrac modelinin güclənməsi kənd təsərrüfatında əlavə dəyər yaradılması baxımından əsas meyillərdən biri hesab olunur.

Eyni zamanda, ixracın yüksək dərəcədə bir bazardan asılı olması struktur riskləri də gündəmə gətirir. Qlobal praktikada kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracında bazar şaxələndirilməsi uzunmüddətli dayanıqlıq üçün əsas şərtlərdən biri kimi qiymətləndirilir. Bu baxımdan, Rusiyaya yönəlmiş ixracın üstünlüyü qısamüddətli iqtisadi fayda versə də, orta və uzun müddətdə alternativ bazarların axtarışının aktuallığını qoruyur.

Ümumilikdə, Azərbaycanda mandarin ticarəti idxal yönümlü modeldən tədricən istehsal və ixrac əsaslı mərhələyə keçir. İdxalın kəskin azalması daxili istehsal imkanlarının genişlənməsi ilə uzlaşır, ixracın artması isə bu potensialın xarici bazarlarda reallaşdırıldığını göstərir. Bu dəyişiklik aqrar sektorun struktur transformasiyasını əks etdirən mühüm tendensiya kimi qiymətləndirilə bilər.

Aznews.az