Azərbaycanın mehmanxana sektorunda gecələmələrin artımı və turizmin struktur dəyişimi - ŞƏRH

2025-ci ildə Azərbaycandakı mehmanxana və mehmanxana tipli obyektlərdə qeydə alınan gecələmələrin sayı 4 milyon 569,5 minə çataraq əvvəlki illə müqayisədə 6,7 faiz artıb. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatları turizm sektorunda bərpa mərhələsinin arxada qaldığını və artımın artıq daha strukturlaşmış fazaya keçdiyini göstərir. Xüsusilə əcnəbilərin gecələmə payının yüksəlməsi turizm gəlirlərinin keyfiyyət göstəricilərinə birbaşa təsir edən əsas amillərdən biri kimi diqqət çəkir.

Rəqəmlərin coğrafi bölgüsü turizmin mərkəzləşmiş xarakterinin hələ də davam etdiyini göstərir. Gecələmələrin təxminən 59 faizi Bakının payına düşür. Bu, paytaxtın hava nəqliyyatı imkanları, beynəlxalq tədbirlər və biznes turizmi baxımından üstün mövqeyi ilə izah olunur. Lakin Qusar, Naftalan, Xaçmaz, Qəbələ və Quba kimi regionların payının stabil şəkildə qorunması göstərir ki, daxili və regional turizm infrastrukturuna yönələn investisiyalar tədricən nəticə verməyə başlayıb. Xüsusilə Naftalanda sağlamlıq turizmi modelinin davamlı tələbat yaratması regionlar üzrə gecələmələrin diversifikasiyası baxımından əhəmiyyətli nümunə hesab olunur.

Əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin gecələmələrinin 11,3 faiz artaraq 2,6 milyonu keçməsi artımın əsas hərəkətverici qüvvəsinin məhz xarici turistlər olduğunu təsdiqləyir. Ümumi gecələmələrin 57 faizdən çoxunun əcnəbilərin payına düşməsi Azərbaycan turizminin getdikcə ixracyönümlü xidmət sektoruna çevrildiyini göstərir. Qlobal tendensiyalarla müqayisədə bu struktur qeyri-adi deyil. BMT Turizm Təşkilatının məlumatlarına görə, 2024 və 2025-ci illərdə beynəlxalq turizmdə əsas artım Yaxın Şərq, Cənubi Asiya və Asiya-Sakit okean regionlarından gələn turist axınları hesabına formalaşıb. Azərbaycanda Hindistan, Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, İsrail və Pakistan vətəndaşlarının gecələmələrdə yüksək paya malik olması bu qlobal dinamika ilə üst-üstə düşür.

Xarici turistlərin 81 faizdən çoxunun Bakıda gecələməsi isə iki paralel tendensiyanı üzə çıxarır. Bir tərəfdən paytaxtın hələ də əsas giriş və yerləşmə nöqtəsi olduğunu göstərir, digər tərəfdən regionlarda xarici turistlərin qalma müddətinin artırılması üçün məhsul və logistika zəncirinin daha da gücləndirilməsinə ehtiyac olduğunu ortaya qoyur. Qəbələ, Quba və Qusar kimi bölgələrdə əcnəbi gecələmələrinin nisbətən məhdud paya malik olması əsasən birbaşa uçuş imkanlarının məhdudluğu və mövsümi tələbatla əlaqələndirilir.

Azərbaycan vətəndaşlarının gecələmələrində artımın cəmi 1,1 faiz olması isə daxili turizmdə artım tempinin daha zəif olduğunu göstərir. Bu dinamika qiymət amili, alternativ istirahət formalarının genişlənməsi və qısamüddətli səfərlərin statistikada tam əks olunmaması ilə izah edilə bilər. Qlobal praktikada da oxşar meyl müşahidə olunur. Avropa İttifaqı ölkələrində daxili turizmin artım tempi 2025-ci ildə orta hesabla 1,5–2 faiz səviyyəsində qiymətləndirilir ki, bu da beynəlxalq turizmlə müqayisədə daha aşağı göstəricidir.

Mövcud statistika göstərir ki, turizm sektoru artıq yalnız ziyarətçi sayının artımı ilə deyil, gecələmə strukturu və turist profili ilə ölçülən mərhələyə keçib. Əcnəbi gecələmələrinin payının yüksəlməsi xidmət ixracının artması, regionlarda turizm gəlirlərinin potensial genişlənməsi və məşğulluğun qorunması baxımından mühüm iqtisadi təsir yaradır. Eyni zamanda, regionların payının tədricən artması gələcək mərhələdə turizm axınının daha balanslı şəkildə paylanması üçün real baza formalaşdırır.

Mövcud tendensiyalar göstərir ki, Azərbaycan turizmi 2025-ci ildə kəmiyyət artımından keyfiyyət transformasiyasına doğru irəliləyir. Xarici bazarlardan gələn tələbatın coğrafiyası genişlənir, regionlarda məhsul müxtəlifliyi formalaşır və mehmanxana sektorunda davamlılıq əsas göstəriciyə çevrilir. Bu struktur gələcək dövrdə turizmin ümumi iqtisadiyyatda payının daha sabit və proqnozlaşdırıla bilən səviyyədə saxlanmasına imkan yaradan əsas amillərdən biri kimi dəyərləndirilir.

AzNews.az