Meyvə-tərəvəz ixracının artması ilə Azərbaycanın qeyri-neft ticarətində yeni tarazlıq axtarışı - ŞƏRH

Ötən ilin nəticələri Azərbaycanın qeyri-neft ixracında meyvə və tərəvəzin strateji mövqeyinin daha da möhkəmləndiyini göstərir. Rəsmi statistikaya görə, 900 milyon ABŞ dollarını ötən ixrac dəyəri həm həcm, həm də gəlir baxımından əhəmiyyətli artım deməkdir və bu dinamika ümumi xarici ticarət balansındakı dəyişikliklərlə paralel oxunmalıdır.

Məlumatlar göstərir ki, 845 min tondan çox meyvə və tərəvəzin xarici bazarlara çıxarılması təkcə istehsal artımının deyil, həm də ixrac coğrafiyasının genişlənməsinin nəticəsidir. Qlobal ərzaq bazarlarında son illər müşahidə olunan qiymət dəyişkənliyi, iqlim dəyişiklikləri səbəbindən bəzi regionlarda məhsuldarlığın azalması və təchizat zəncirlərində yaranan risklər Azərbaycan kimi aqrar potensialı olan ölkələr üçün yeni imkanlar formalaşdırıb. Xüsusilə Rusiya, Yaxın Şərq və Mərkəzi Asiya bazarlarında təzə və emal olunmamış məhsullara tələbatın sabit qalması ixracın dəyər ifadəsində daha sürətli artmasına şərait yaradıb.

Meyvə-tərəvəzin qeyri-neft ixracında 27 faizdən artıq paya malik olması struktur baxımından diqqətəlayiq göstəricidir. Bu fakt ixrac portfelinin hələ də əsasən xammal yönümlü olduğunu göstərsə də, eyni zamanda kənd təsərrüfatının makroiqtisadi əhəmiyyətinin artdığını təsdiqləyir. Qlobal təcrübə göstərir ki, bu mərhələdə əsas çağırış ixrac olunan məhsulların əlavə dəyərinin yüksəldilməsidir. Məsələn, Türkiyə və İspaniya kimi ölkələr meyvə-tərəvəz ixracında əsas gəliri təzə məhsuldan deyil, qablaşdırma, çeşidləmə və emal mərhələlərindən əldə edir. Azərbaycan üçün də orta müddətli perspektivdə oxşar modelin gücləndirilməsi ticarət gəlirlərinin daha dayanıqlı olmasına imkan verə bilər.

Ümumi xarici ticarət dövriyyəsində artım fonunda ixracın azalması və idxalın yüksəlməsi isə fərqli izah tələb edir. Bu dinamika daxili bazarda investisiya və istehlak yönümlü idxalın artması ilə əlaqələndirilə bilər. Meyvə-tərəvəz ixracının müsbət göstəriciləri bu balanssızlığı tam kompensasiya etməsə də, qeyri-neft sektorunun xarici ticarətdə tarazlaşdırıcı rol oynadığını göstərir. Qlobal səviyyədə ərzaq təhlükəsizliyi mövzusunun aktuallaşdığı bir dövrdə bu cür ixrac mövqeyi ölkənin regional təchizatçı kimi rolunu gücləndirir.

İxrac artımı əsasən kəmiyyət hesabına deyil, qiymət və bazar şaxələndirilməsi hesabına daha davamlı ola bilər. Bu isə logistika imkanlarının genişləndirilməsi, fitosanitar standartların beynəlxalq tələblərə uyğunlaşdırılması və uzunmüddətli ixrac müqavilələrinin payının artırılması ilə birbaşa bağlıdır. Qlobal bazarların davranışı göstərir ki, bu amillər təmin olunduqda aqrar ixrac yalnız mövsümi üstünlük kimi deyil, struktur üstünlük kimi formalaşır.

AzNews.az