Vergi və gömrük güzəştlərinin yenidən təsnifatı fiskal idarəetmədə ölçülə bilən yanaşmanı gücləndirir - ŞƏRH

Nazirlər Kabinetinin vergi və gömrük sahəsində güzəşt və azadolmaların qiymətləndirilməsi ilə bağlı metodologiyada etdiyi dəyişikliklər dövlət büdcəsi gəlirlərinin daha sistemli və ölçülə bilən əsaslarla təhlil olunmasına yönəlmiş institusional addım kimi diqqət çəkir. Yeni qərar güzəşt və azadolmaların daha dəqiq meyarlar üzrə təsnifləşdirilməsini nəzərdə tutur və bu mexanizmlərin büdcəyə real təsirinin şəffaf şəkildə qiymətləndirilməsi məqsədini daşıyır. Beləliklə, söhbət yalnız normativ dəyişiklikdən yox, fiskal idarəetmənin keyfiyyətinin yüksəldilməsindən gedir.

Qlobal təcrübədə vergi və gömrük güzəştləri iqtisadi inkişafın stimullaşdırılması üçün geniş istifadə olunur, lakin bu alətlərin effektivliyi daim ölçülür və yenidən qiymətləndirilir. Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Bankının araşdırmalarına görə, bir çox ölkələrdə vergi güzəştləri ÜDM-in 3-6 faizi həcmində potensial büdcə gəlirindən imtina anlamına gəlir. Bu səbəbdən inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr güzəştlərin fiskal yükünü, sosial faydasını və iqtisadi geri dönüşünü ölçən xüsusi metodologiyalar tətbiq edir. Azərbaycanın mövcud qərarı da bu beynəlxalq yanaşmalarla uzlaşan institusional çərçivə formalaşdırır.

Yeni təsnifat mexanizmi güzəşt və azadolmalar arasında funksional fərqin daha aydın müəyyənləşdirilməsinə imkan verir. Güzəşt anlayışının sahibkarlıq və qeyri sahibkarlıq fəaliyyətlərində tətbiq olunan digər imtiyazları əhatə etməsi, azadolmaların isə konkret hüquqi və institusional əsaslara söykənməsi fiskal planlaşdırma baxımından əhəmiyyətlidir. Xüsusi iqtisadi zonalar, beynəlxalq müqavilələr, sosial həssas qruplar və humanitar fəaliyyət üzrə imtiyazların ayrıca kateqoriyalarda toplanması dövlətin sosial və iqtisadi prioritetlərinin büdcə mexanizmlərində daha aydın əks olunmasına şərait yaradır.

Xüsusilə xüsusi iqtisadi zonalar və Ələt azad iqtisadi zonası üzrə imtiyazların ayrıca azadolma meyarı kimi tanınması investisiya siyasətinin uzunmüddətli xarakterini göstərir. Qlobal praktikada bu cür zonalar birbaşa büdcə gəlirlərini qısa müddətdə azaltsa da, orta və uzunmüddətli dövrdə ixracın artması, yeni iş yerlərinin yaradılması və texnologiya transferi hesabına fiskal bazanı genişləndirir. Məsələn, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Polşa kimi ölkələrdə xüsusi iqtisadi zonalar üzrə vergi azadolmaları ilkin mərhələdə büdcə itkisi yaratsa da, sonrakı illərdə bu zonaların yaratdığı iqtisadi dəyər itkiləri kompensasiya edib.

Vergi və gömrük borclarının silinməsi ilə bağlı imtiyazların da azadolma meyarına daxil edilməsi fiskal risklərin daha şəffaf uçotuna imkan verir. Bu yanaşma dövlətin bir dəfəlik fiskal qərarlarını sistemli statistika çərçivəsində qiymətləndirməyə şərait yaradır və gələcəkdə oxşar qərarların büdcə təsirinin əvvəlcədən hesablanmasını asanlaşdırır. Eyni zamanda maliyyə institutları və qeyri kommersiya fəaliyyəti üzrə imtiyazların ayrıca nəzərə alınması sosial və maliyyə sabitliyi məqsədlərinin fiskal siyasətlə əlaqələndirilməsini gücləndirir.

Sosial baxımdan həssas əhali qrupları üzrə nəzərdə tutulan vergi imtiyazlarının bu metodologiyada xüsusi yer tutması dövlətin sosial yönümlü fiskal siyasətinin davamlı xarakter daşıdığını göstərir. Beynəlxalq təcrübədə bu cür güzəştlər birbaşa fiskal gəlir yaratmasa da, sosial rifahın yüksəlməsi, qeyri rəsmi məşğulluğun azalması və istehlakın artması yolu ilə dolayı büdcə effektləri formalaşdırır. OECD ölkələrinin təhlilləri göstərir ki, sosial yönümlü vergi imtiyazları uzunmüddətli dövrdə vergi bazasının genişlənməsinə müsbət təsir edir.

Ümumilikdə metodologiyaya edilən dəyişikliklər vergi və gömrük güzəştlərinin təsadüfi qərarlar deyil, ölçülə bilən və qiymətləndirilən fiskal alətlər kimi idarə olunmasına xidmət edir. Bu yanaşma dövlət büdcəsinin planlaşdırılmasında proqnozlaşdırma imkanlarını genişləndirir, fiskal intizamı gücləndirir və iqtisadi siyasətin nəticə yönümlü olmasını təmin edir. Qlobal fiskal trendlər fonunda bu addım Azərbaycanın büdcə idarəetməsində institusional dayanıqlığın möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş ardıcıl siyasət xəttinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

AzNews.az