Almaz dövlət nəzarətinə keçir - ŞƏRH

Milli Məclisdə birinci oxunuşda qəbul edilən qanun layihəsi emal edilməmiş almazların idxalı, ixracı və dövriyyəsi üzərində dövlət nəzarətinin institusional əsaslarını formalaşdırır. Dəyişikliklərə əsasən, işlənməmiş və ya yalnız ilkin mexaniki təsirə məruz qalmış almazların bütün hərəkət zənciri, yəni idxaldan saxlanılmaya və izlənməyə qədər olan mərhələlər müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən nəzarətdə saxlanılacaq. Eyni zamanda, almaz ticarətinin beynəlxalq standartlara uyğun aparılması üçün Kimberli Sertifikatlaşdırma Prosesinin tələbləri milli hüquqi çərçivəyə birbaşa inteqrasiya edilir.

Bu qərar qlobal almaz bazarında son illərdə güclənən tənzimləmə tendensiyaları ilə uzlaşır. Dünya üzrə emal edilməmiş almaz dövriyyəsi yüksək riskli sahələrdən biri hesab olunur. Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Bankının müxtəlif hesabatlarında qeyd edilir ki, nəzarətsiz almaz ticarəti qeyri şəffaf maliyyə axınları, çirkli pulların yuyulması və qeyri rəsmi iqtisadi fəaliyyət üçün zəmin yarada bilər. Məhz bu risklərin qarşısını almaq məqsədilə 2003-cü ildən tətbiq edilən Kimberli Prosesinə hazırda 80-dən çox ölkə qoşulub və qlobal almaz ticarətinin təxminən 99 faizi bu mexanizm vasitəsilə tənzimlənir.

Azərbaycanın yeni qanunvericilik təşəbbüsü ölkənin bu beynəlxalq mexanizmlə uyğunluğunu daha da gücləndirir. Qanun layihəsində emal edilməmiş almazların yalnız Kimberli Prosesinə üzv dövlətlərlə idxal və ixracının mümkün olması açıq şəkildə təsbit olunur. Bu yanaşma həm xarici ticarətdə hüquqi riskləri azaldır, həm də Azərbaycanın beynəlxalq ticarət sistemində etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Xüsusilə qiymətli daşlar bazarında etimad faktoru mühüm rol oynadığından, sertifikatlaşdırılmış və izlənə bilən ticarət mexanizmi investorlar və biznes subyektləri üçün əlavə hüquqi təminat yaradır.

İqtisadi baxımdan dəyişikliklər tənzimləyici yükün artması kimi qiymətləndirilsə də, orta və uzunmüddətli perspektivdə bazarın şəffaflaşmasına xidmət edir. Qlobal təcrübə göstərir ki, ciddi nəzarət mexanizmləri tətbiq olunduqdan sonra qeyri rəsmi dövriyyə azalır, dövlət statistikasında real ticarət həcmləri daha dəqiq əks olunur. Məsələn, Kimberli Prosesinə qoşulduqdan sonra Botsvana və Namibiya kimi ölkələrdə almaz sektorundan dövlət büdcəsinə daxilolmaların artdığı müşahidə edilib. Bu, nəzarətin yalnız təhlükəsizlik yox, həm də fiskal səmərəlilik baxımından əhəmiyyətini göstərir.

Qanunda izlənmə və uçot mexanizmlərinin ayrıca vurğulanması texnoloji həllərin tətbiqinə də imkan yaradır. Bir sıra ölkələrdə emal edilməmiş almazların hərəkəti rəqəmsal reyestrlər və blokçeyn əsaslı izləmə sistemləri ilə müşayiət olunur. Bu cür yanaşmaların gələcəkdə Azərbaycanda da tətbiqi ticarət proseslərini sürətləndirə və inzibati riskləri minimuma endirə bilər.

Nəticə etibarilə, emal edilməmiş almazlarla bağlı dövlət nəzarətinin gücləndirilməsi yalnız hüquqi texniki dəyişiklik kimi deyil, Azərbaycanın qlobal qiymətli daşlar bazarına inteqrasiya səviyyəsini artıran strateji addım kimi dəyərləndirilə bilər. Qanunun tam qüvvəyə minməsi və icra mexanizmlərinin dəqiq müəyyənləşdirilməsi ölkədə bu sahədə şəffaflıq, proqnozlaşdırıla bilənlik və beynəlxalq etimad mühitinin formalaşmasına xidmət edəcək.

AzNews.az