Aqrar sektorda fərqli dinamika - ŞƏRH

Bu ilin ilk iki ayında Azərbaycanda kənd təsərrüfatı məhsullarının ümumi istehsal dəyəri 1 milyard 140,6 milyon manata çatıb və illik müqayisədə 1,2 faiz artım qeydə alınıb. Artım əsasən bitkiçilik sahəsində daha yüksək dinamika ilə müşahidə olunub, heyvandarlıqda isə nisbətən zəif genişlənmə qeydə alınıb. Eyni zamanda, əsas məhsul kateqoriyalarında fərqli tendensiyalar formalaşıb: ət və tərəvəz istehsalı artdığı halda, süd və yumurta istehsalında azalma müşahidə edilib.

Qlobal aqrar bazar kontekstində bu göstəricilər kənd təsərrüfatında struktur dəyişikliklərinin davam etdiyini göstərir. Son illərdə dünya üzrə ərzaq istehsalı daha çox intensivləşmə və məhsuldarlığın artırılması hesabına genişlənir. BMT-nin məlumatlarına görə, 2024-2025-ci illərdə qlobal ərzaq istehsalı orta hesabla 2 faizə yaxın artım nümayiş etdirib. Azərbaycan üzrə 1,2 faizlik artım bu dinamika ilə müqayisədə daha stabil, lakin ehtiyatlı genişlənmə modelinə uyğun gəlir. Bu isə aqrar sektorda həm mövsümi amillərin, həm də daxili bazar tələbinin təsirini əks etdirir.

Bitkiçilik məhsullarında 5,3 faizlik artım daha çox iqlim şəraiti və əkin strukturunun optimallaşdırılması ilə əlaqələndirilə bilər. Qlobal təcrübə göstərir ki, tərəvəz və yüksək əlavə dəyərli bitkilərə yönəlmə kənd təsərrüfatında gəlirliliyi artırır. Azərbaycanda tərəvəz istehsalının eyni templə artması bu istiqamətdə müəyyən uyğunlaşmanın getdiyini göstərir. Bu yanaşma həm daxili bazarın təminatını gücləndirir, həm də ixrac potensialını genişləndirə bilər.

Heyvandarlıq sektorunda isə daha fərqli mənzərə formalaşır. Ümumi istehsal dəyərinin böyük hissəsini təşkil etməsinə baxmayaraq, artım tempi cəmi 0,9 faizdir. Süd istehsalında 0,4 faiz, yumurtada isə 3,3 faiz azalma qeydə alınması sektor daxilində xərclərin artması və məhsuldarlıqla bağlı məhdudiyyətlərin mövcudluğuna işarə edir. Qlobal bazarlarda yem qiymətlərinin artması, logistika xərclərinin yüksəlməsi və iqlim dəyişikliklərinin təsiri heyvandarlıq sahəsində istehsalın daha həssas olmasına səbəb olur. Bu tendensiyalar Azərbaycan üçün də aktualdır və sektorun dayanıqlılığı üçün texnoloji yenilənmə və yem bazasının gücləndirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Ət istehsalında 2 faizlik artım isə maraqlı bir balans yaradır. Bu artım daxili tələbin stabil qalması və istehsalın müəyyən dərəcədə intensivləşdirilməsi ilə izah oluna bilər. Dünya Bankının qiymətləndirmələrinə görə, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə ətə tələbatın artımı davam edir və bu, istehsalın genişlənməsini stimullaşdırır. Azərbaycanda da bu tendensiyanın lokal təsiri müşahidə olunur, lakin xərclərin artımı bu sahədə daha sürətli genişlənməni məhdudlaşdıra bilər.

Müşahidə olunan fərqli dinamika aqrar siyasətdə prioritetlərin daha dəqiq tənzimlənməsini aktuallaşdırır. Bitkiçilikdə əldə olunan artımın davamlı olması üçün suvarma, toxum və logistika infrastrukturu ön planda qalır. Heyvandarlıqda isə məhsuldarlığın artırılması, yem bazasının şaxələndirilməsi və texnoloji həllərin tətbiqi daha kritik görünür. Qlobal təcrübə göstərir ki, bu iki istiqamət arasında balansın qorunması ərzaq təhlükəsizliyinin əsas şərtlərindən biridir.

Beləliklə, ilin ilk aylarında qeydə alınan artım ümumi sabitliyi göstərsə də, sektor daxilində diferensial inkişaf tendensiyalarını açıq şəkildə üzə çıxarır. Bu, aqrar sahənin artıq kəmiyyət deyil, keyfiyyət və səmərəlilik mərhələsinə keçdiyini göstərən mühüm siqnaldır. Mövcud göstəricilər fonunda resursların daha məqsədli istifadəsi və texnoloji modernləşmə istiqamətində addımların dərinləşdirilməsi kənd təsərrüfatının uzunmüddətli dayanıqlığını formalaşdıran əsas amillər kimi çıxış edir.

AzNews.az