Yod istehsalında sabitlik: strateji kimya bazarında hansı dəyişikliklər var - ŞƏRH

2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycanda 29,1 ton yod istehsal olunması və bunun illik müqayisədə 0,7 faiz azalması sektorda nisbi sabitlik fonunda zəif geriləmənin müşahidə edildiyini göstərir. Eyni zamanda, 2025-ci ildə istehsalın 4,5 faiz azalaraq 199 ton təşkil etməsi və 17,7 ton hazır məhsul ehtiyatının formalaşması bazarın hələ də balans axtarışında olduğunu göstərir.

Yod strateji kimya məhsullarından biri kimi səhiyyə, farmasevtika, qida sənayesi və elektronika sahələrində geniş istifadə olunur. Qlobal bazarda yod istehsalı illik təxminən 35-40 min ton civarında qiymətləndirilir və əsas istehsalçılar arasında Çili və Yaponiya ön mövqedə dayanır. Bu bazarda təklifin məhdud sayda ölkədə cəmlənməsi qiymətlərin və istehsal qərarlarının daha həssas olmasına səbəb olur.

Azərbaycanda istehsalın nisbətən sabit qalması bir tərəfdən daxili tələbin kəskin dəyişmədiyini, digər tərəfdən isə istehsal güclərinin mövcud səviyyədə saxlanıldığını göstərir. Yod əsasən neft və qaz hasilatı ilə əlaqəli duzlu suların emalı prosesində əldə olunduğuna görə bu sahədəki aktivlik də istehsala dolayı təsir edir. Enerji sektorunda hasilatın sabit qalması yod istehsalının kəskin dalğalanmasının qarşısını alan əsas amillərdən biri kimi çıxış edir.

Bununla yanaşı, qlobal səviyyədə yoda olan tələbin strukturunda dəyişikliklər müşahidə olunur. Farmasevtika və tibbi məhsullarda istifadə ilə yanaşı, son illərdə elektronika və yüksək texnologiyalar sahəsində də yod birləşmələrinin tətbiqi genişlənir. Xüsusilə maye kristal ekranlar və müəyyən kimyəvi proseslər üçün yod əsas xammallardan biri hesab olunur. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə məhsula olan tələbin sabit qalmasını təmin edən faktor kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycanda istehsalın azalması daha çox texnoloji və bazar faktorlarının kombinasiyası ilə izah oluna bilər. İstehsal proseslərinin modernləşdirilməsi, hasilatın optimallaşdırılması və bazar tələbinə uyğun planlaşdırma qısamüddətli həcmlərə təsir göstərə bilər. Eyni zamanda, qlobal qiymət dəyişiklikləri və logistika xərcləri kimi amillər də istehsal strategiyalarının formalaşmasında rol oynayır.

Ehtiyatların 17,7 ton səviyyəsində olması isə bazarda kəskin tələbat azalmasından çox, balanslaşdırılmış təchizat modelinin tətbiq olunduğunu göstərir. Bu, istehsalçıların sifarişlərə uyğun çevik istehsal siyasəti həyata keçirdiyini və bazar risklərini minimuma endirməyə çalışdığını əks etdirir. Kimya sənayesində bu cür ehtiyat mexanizmləri qiymət və tədarük sabitliyini qorumaq üçün geniş istifadə olunur.

Qlobal tendensiyalar həmçinin resursların səmərəli istifadəsi və əlavə dəyərli məhsullara keçidin aktuallaşdığını göstərir. Xam yod istehsalı ilə yanaşı, onun emalı və daha yüksək texnoloji məhsullara çevrilməsi ölkələr üçün əlavə iqtisadi imkanlar yaradır. Bu baxımdan istehsalın həcmi ilə yanaşı, məhsulun dəyər zəncirində tutduğu yer də getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanır.

Mövcud göstəricilər göstərir ki, Azərbaycanda yod istehsalında müşahidə olunan dəyişikliklər kəskin azalmadan çox, stabilləşmə və uyğunlaşma mərhələsini əks etdirir. Qlobal bazar strukturu, enerji sektoru ilə əlaqə və texnoloji faktorlar nəzərə alındıqda, istehsalın orta müddətli dövrdə sabit qalması və mərhələli optimallaşma istiqamətində inkişaf etməsi iqtisadi əsaslara söykənən nəticə kimi çıxış edir.

AzNews.az