Bentonit istehsalı azalır: qlobal tələbat və bazar balansı nə deyir? - ŞƏRH

2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycanda bentonit istehsalı 31,2 min ton təşkil edib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 34 faiz azalma deməkdir. Bununla yanaşı, mart ayının əvvəlinə ölkədə 243 min ton hazır məhsul ehtiyatının formalaşması və 2025-ci ildə istehsalın illik müqayisədə 19 faiz artaraq 301 min tona çatması sektorda qısa və uzunmüddətli dinamikanın fərqli istiqamətlərdə inkişaf etdiyini göstərir.

Bentonit qlobal sənayedə strateji xammallardan biri hesab olunur və onun əsas istifadə sahələri neft-qaz qazma işləri, tikinti, metallurgiya və kimya sənayesini əhatə edir. Xüsusilə enerji sektorunda qazma məhlullarının əsas komponentlərindən biri kimi istifadə edilməsi bu məhsula olan tələbatı birbaşa qlobal enerji bazarındakı aktivliklə əlaqələndirir. Son dövrlərdə enerji layihələrində nisbi sabitləşmə və bəzi regionlarda investisiya tempinin yavaşlaması kimi faktorlar bentonitə olan tələbatda dalğalanmalara səbəb olub.

Azərbaycan üzrə istehsalın cari ilin əvvəlində azalması bu qlobal tendensiyalarla yanaşı, daxili bazar faktorları ilə də izah oluna bilər. Eyni zamanda yüksək həcmdə hazır məhsul ehtiyatlarının mövcudluğu istehsalın müvəqqəti optimallaşdırılması ilə bağlı qərarların qəbul edildiyini göstərir. 243 min tonluq ehtiyat səviyyəsi bazarda təklifin tələbi üstələdiyi mərhələyə işarə edir ki, bu da istehsalçıların yeni sifarişlər və ya ixrac imkanları gözlədiyini göstərən iqtisadi siqnaldır.

Qlobal bazarda bentonit istehsalçıları arasında ABŞ, Çin, Hindistan və Türkiyə kimi ölkələr əsas mövqeyə malikdir. Bu ölkələrdə istehsalın genişmiqyaslı olması qiymət formalaşmasına da təsir edir və kiçik və orta istehsalçılar üçün rəqabət mühitini çətinləşdirir. Belə şəraitdə Azərbaycan üçün əsas üstünlük coğrafi yerləşmə və regional bazarlara çıxış imkanları ilə bağlıdır. Xüsusilə Xəzər hövzəsi və qonşu ölkələrdə həyata keçirilən enerji və tikinti layihələri potensial ixrac istiqamətləri kimi çıxış edir.

Digər tərəfdən, bentonit bazarında dəyər zəncirinin genişləndirilməsi məsələsi də aktuallaşır. Xammal şəklində ixracla müqayisədə daha yüksək əlavə dəyər yaradan emal məhsullarının istehsalı bu sahədə gəlirliliyi artıran əsas amillərdən biridir. Qlobal təcrübə göstərir ki, bentonitin müxtəlif sənaye sahələrinə uyğunlaşdırılmış formaları daha stabil və yüksək marjalı bazar seqmentləri yaradır.

İstehsalın ötən il üzrə artım göstərməsi ilə cari ilin əvvəlindəki azalma arasındakı fərq sektorda dövri dəyişkənliyin mövcudluğunu göstərir. Bu, həm mövsümi amillərlə, həm də sifariş portfelinin dəyişməsi ilə bağlı ola bilər. Eyni zamanda, böyük ehtiyatların mövcudluğu yaxın aylarda istehsalın yenidən artım mərhələsinə keçməsi üçün baza rolunu oynaya bilər.

Ümumilikdə, bentonit istehsalında müşahidə olunan azalma qısa müddətli bazar korrektəsi kimi qiymətləndirilə bilər, lakin mövcud ehtiyatlar və əvvəlki illərdəki artım dinamikası sektorun potensialının qorunduğunu göstərir. Qlobal tələbatın strukturundan asılı olaraq bu sahədə istehsal və ixrac imkanlarının daha effektiv şəkildə reallaşdırılması mümkün görünür.

AzNews.az