Alma ixracının artması ilə aqrar sektor dəyər mərhələsinə keçir - ŞƏRH

2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycan 22,6 min ton alma ixrac edərək 17,6 milyon dollar gəlir əldə edib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə həm dəyər, həm də həcm baxımından artım deməkdir. Xüsusilə ixrac gəlirinin 30 faiz yüksəlməsi diqqət çəkir. Bununla belə, alma ixracının ümumi ixrac strukturunda payı hələ də məhdud olaraq qalır və cəmi 0,5 faiz təşkil edir.

İxrac gəlirinin həcm artımından daha sürətli yüksəlməsi qiymət faktorunun rolunu ön plana çıxarır. Bu, ya beynəlxalq bazarlarda alma qiymətlərinin artması, ya da daha keyfiyyətli və yüksək dəyərli məhsulun ixrac strukturunda payının genişlənməsi ilə əlaqəli ola bilər. Qlobal kənd təsərrüfatı bazarlarında son dövrlərdə iqlim dəyişiklikləri və istehsal xərclərinin artması səbəbindən meyvə-tərəvəz məhsullarında qiymət artımı müşahidə olunur. Xüsusilə Avropa və Şimali Asiya bazarlarında məhsuldarlığın dəyişkənliyi təklifin məhdudlaşmasına və qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb olub.

Azərbaycan üçün alma ixracı ənənəvi olaraq regional bazarlarla, xüsusilə qonşu ölkələrlə sıx bağlıdır. Bu bazarlarda logistika üstünlükləri və mövsümi uyğunluq ixracın davamlılığını təmin edən əsas amillərdəndir. Bununla yanaşı, son illərdə intensiv bağçılıq metodlarının tətbiqi, yeni sortların əkilməsi və saxlama infrastrukturunun genişləndirilməsi məhsulun keyfiyyət göstəricilərinə müsbət təsir göstərib. Bu isə ixracın yalnız həcmi deyil, dəyər baxımından da artmasına şərait yaradır.

Qlobal kontekstdə alma bazarı yüksək rəqabətlidir və Çin, ABŞ, Polşa və Türkiyə kimi ölkələr iri istehsalçılar kimi bazara istiqamət verir. Bu ölkələr geniş istehsal həcmi və inkişaf etmiş logistika şəbəkələri ilə qiymət və təklif balansını formalaşdırır. Belə şəraitdə Azərbaycan kimi istehsalçılar üçün əsas üstünlük daha çox keyfiyyət, təbii məhsul imici və regional bazarlara operativ çıxış imkanları ilə bağlıdır. Bu amillər düzgün istifadə olunduqda bazar payının tədricən artırılması mümkün olur.

Ümumi ixracın azaldığı bir dövrdə kənd təsərrüfatı məhsullarının artım nümayiş etdirməsi iqtisadi strukturda baş verən dəyişikliklərin göstəricisidir. Qeyri-neft sektorunun ixrac potensialının genişlənməsi strategiyası çərçivəsində alma kimi məhsulların rolunun artması bu istiqamətdə aparılan siyasətin nəticələrini əks etdirir. Bununla yanaşı, belə məhsulların ixracının davamlı artımı üçün emal sənayesinin inkişafı, qablaşdırma standartlarının yüksəldilməsi və yeni bazarlara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Mövcud dinamika göstərir ki, alma ixracında artım yalnız mövsümi və ya təsadüfi faktorlarla bağlı deyil, daha çox struktur dəyişikliklərinin nəticəsidir. İstehsalın intensivləşdirilməsi və keyfiyyətin artırılması fonunda dəyər əsaslı ixrac modelinə keçid müşahidə olunur. Bu yanaşma uzunmüddətli perspektivdə kənd təsərrüfatı ixracının daha dayanıqlı və rəqabətqabiliyyətli modelə transformasiyasını dəstəkləyir.

AzNews.az