Qeyri-neft ixracı artır: bu artım nə qədər davamlıdır? - ŞƏRH

2026-cı ilin ilk rübündə Azərbaycanın qeyri-neft-qaz sektoru üzrə ixracı illik müqayisədə 11,7 % artaraq 862 milyon ABŞ dollarına çatıb. Bu artım fonunda xüsusilə yeyinti məhsullarının ixracında 25,1 %-lik yüksəliş diqqət çəkir. Ayrı-ayrı məhsul qrupları üzrə daha yüksək dinamika müşahidə olunur: şəkər ixracı 4,5 dəfə, pambıq ipliyi 2 dəfə artıb, eyni zamanda kənd təsərrüfatı və sənaye əsaslı məhsullarda da ciddi genişlənmə qeydə alınıb.

Qeyri-neft ixracında bu artım bir neçə paralel prosesin nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. İlk növbədə, son illərdə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən siyasət tədbirləri kənd təsərrüfatı və emal sənayesində istehsalın artımına şərait yaradıb. Aqrar və aqrar-sənaye məhsullarının ixracının ümumilikdə 26,8 % artması bu sektorun ixrac strukturunda çəkisinin yüksəldiyini göstərir. Bu isə xammal yönümlü modeldən daha çox əlavə dəyər yaradan məhsullara keçidin tədricən gücləndiyini göstərən siqnaldır.

Digər tərəfdən, məhsul qrupları üzrə fərqli artım templəri ixracın strukturunda dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Şəkər və pambıq məhsullarında yüksək artım əsasən bazar şərtləri, qiymət dinamikası və mövsümi faktorlarla bağlı ola bilər. Bu tip kəskin artımlar bəzən aşağı baza effekti ilə izah olunur və davamlılıq baxımından ayrıca qiymətləndirilməlidir. Buna qarşılıq, meyvə-tərəvəz, çay və içkilər kimi daha stabil seqmentlərdə müşahidə olunan artım daha dayanıqlı ixrac potensialına işarə edir.

Qlobal bazar kontekstində ərzaq məhsullarına tələbatın artması və təchizat zəncirlərində baş verən dəyişikliklər də Azərbaycanın ixrac imkanlarını genişləndirir. Regional bazarlara coğrafi yaxınlıq, logistika üstünlükləri və mövcud ticarət əlaqələri yerli məhsulların rəqabət qabiliyyətini artıran əsas amillər sırasındadır. Eyni zamanda, aqrar məhsulların emal səviyyəsinin yüksəldilməsi ixrac dəyərinin artmasına birbaşa təsir göstərir.

Bununla yanaşı, qeyri-neft ixracında artımın uzunmüddətli dayanıqlılığı üçün bir sıra struktur məsələlər hələ də актуallığını qoruyur. Məhsuldarlığın artırılması, ixrac bazarlarının diversifikasiyası, sertifikatlaşdırma və keyfiyyət standartlarının beynəlxalq tələblərə uyğunlaşdırılması bu sahədə əsas prioritetlər kimi qalır. Xüsusilə aqrar məhsullarda iqlim riskləri və mövsümi dəyişkənlik ixracın sabitliyinə təsir edə biləcək faktorlar sırasındadır.

Mövcud göstəricilər onu deməyə əsas verir ki, qeyri-neft sektorunda ixrac artımı artıq epizodik deyil, daha sistemli tendensiyaya çevrilməkdədir. Bu prosesin davamlı olması isə istehsal, emal və logistika zəncirinin bütün mərhələlərində səmərəliliyin artırılmasından asılıdır.

AzNews.az