Fındıq ixracında paradoks: həcm azalır, gəlir kəskin artır - ŞƏRH

2026-cı ilin ilk rübündə Azərbaycanın meşə fındığı ixracında maraqlı və ziddiyyətli dinamika müşahidə olunub. Rəsmi məlumatlara görə, ixrac həcmi 11,8 faiz azalaraq 5 638 tona düşsə də, ixracın dəyəri 58,3 faiz artaraq 68,6 milyon ABŞ dollarına çatıb. Bu göstəricilər fonunda meşə fındığının ümumi ixrac gəlirlərində payı 1,2 faiz təşkil edib.

Həcm və dəyər arasında bu fərqli istiqamətli dəyişiklik birbaşa qiymət faktorunun təsiri ilə izah olunur. Qlobal bazarlarda fındıq qiymətlərinin artması Azərbaycanın ixrac gəlirlərini yüksəldib. Son illərdə dünya fındıq bazarında əsas istehsalçı ölkələrdə, xüsusilə Türkiyədə məhsuldarlığın iqlim faktorları səbəbindən dəyişkən olması təklifin azalmasına gətirib çıxarıb. Bu isə qiymətlərin yüksəlməsinə və alternativ tədarükçülər üçün daha əlverişli bazar şəraitinin formalaşmasına səbəb olub. Azərbaycan bu vəziyyətdə daha az həcmdə ixrac etməsinə baxmayaraq, daha yüksək gəlir əldə edən ölkələr sırasında yer alır.

Digər tərəfdən, ixrac həcminin azalması daxili istehsalda müəyyən məhdudiyyətlərin və ya logistika və bazar prioritetlərində dəyişikliklərin mövcudluğunu göstərə bilər. Fındıq sektoru Azərbaycanda əsasən ixrac yönümlü olsa da, məhsulun keyfiyyətə görə çeşidlənməsi, bəzi bazarlara yönləndirilməsi və ya daxili emal sənayesinə ötürülməsi kimi amillər ümumi ixrac həcminə təsir edir. Eyni zamanda, beynəlxalq bazarlarda yüksək qiymət gözləntiləri fonunda bəzi istehsalçıların satış strategiyalarını dəyişməsi də həcmin azalmasına səbəb ola bilər.

Mövcud göstəricilər kənd təsərrüfatı məhsullarında dəyər əsaslı ixrac modelinin daha effektiv olduğunu bir daha göstərir. Ənənəvi olaraq fiziki həcmin artırılmasına fokuslanan yanaşmadan fərqli olaraq, məhsulun keyfiyyətinin yüksəldilməsi, brend dəyərinin formalaşdırılması və daha yüksək qiymət segmentlərinə çıxış gəlirlərin artmasına daha güclü təsir edir. Fındıq ixracında müşahidə olunan bu artım da məhz belə bir transformasiyanın elementlərini əks etdirir.

Ümumi xarici ticarət dövriyyəsinin azaldığı bir dövrdə qeyri-neft sektorunun bəzi istiqamətlərində dəyər artımının qeydə alınması iqtisadi şaxələndirmə baxımından əhəmiyyətlidir. Xüsusilə kənd təsərrüfatı məhsullarının ixrac potensialının genişləndirilməsi və bu məhsulların beynəlxalq bazarlarda rəqabət qabiliyyətinin artırılması ölkənin ixrac strukturunun daha dayanıqlı olmasına töhfə verir.

Qlobal tendensiyalar da göstərir ki, aqrar məhsullar bazarında qiymət dəyişkənliyi iqlim riskləri, təchizat zəncirləri və istehsal coğrafiyasındakı dəyişikliklərdən birbaşa asılıdır. Bu baxımdan Azərbaycan kimi alternativ istehsalçıların bazarda mövqeyinin güclənməsi üçün yaranan imkanlar strateji baxımdan əhəmiyyətlidir. Mövcud şəraitdə daha az həcm ilə daha yüksək gəlir əldə olunması ixracın səmərəliliyinin artdığını göstərir.

Nəticə etibarilə, meşə fındığı ixracında qeydə alınan göstəricilər yalnız statistik fərq deyil, həm də sektorun keyfiyyət və dəyər əsaslı inkişaf istiqamətinə keçdiyini nümayiş etdirir. Bu yanaşma uzunmüddətli perspektivdə kənd təsərrüfatı ixracının gəlirliyinin artırılması və qlobal bazarlarda mövqelərin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm rol oynayır.

AzNews.az