Orta Dəhlizin inkişafı üçün vahid yanaşma lazımdır - ŞƏRH

Qlobal ticarət marşrutlarının yenidən formalaşdığı bir dövrdə Orta Dəhliz üzrə müzakirələr iqtisadi və logistik baxımdan daha strateji məna kəsb edir. II Xəzər və Mərkəzi Asiya Neft Ticarəti və Logistika Forumu çərçivəsində səsləndirilən fikirlər də bu dəhlizin potensialı ilə real əməliyyat çətinlikləri arasındakı fərqi bir daha gündəmə gətirib. Çindən Avropaya uzanan alternativ ticarət xətti kimi təqdim edilən Orta Dəhliz həm coğrafi üstünlüklərə, həm də kompleks idarəetmə tələblərinə malikdir.

Mövzuya dair çıxış edən “AGB Energi Group”un baş direktoru Serqey Revinin qeyd etdiyi kimi, bu marşrutun əsas üstünlüyü onun qısa coğrafi məsafə yaratmasıdır. Lakin praktiki reallıqda dəhliz çoxsaylı ölkələrdən keçdiyi üçün multimodal logistika zənciri üzərində qurulur. Bu isə dəmir yolu, dəniz daşımaları, liman infrastrukturu və sərhəd keçidləri arasında yüksək koordinasiya tələb edir. Beynəlxalq logistika təcrübəsi göstərir ki, belə kompleks marşrutlarda hər əlavə tranzit mərhələsi həm vaxt, həm də xərc artımı riski yaradır.

Təxminən 5000 kilometr uzunluğa malik bu xəttin Özbəkistan, Türkmənistan, Xəzər hövzəsi, Azərbaycan və Gürcüstan üzərindən keçməsi regional inteqrasiyanın nə qədər geniş coğrafiyanı əhatə etdiyini göstərir. Bu marşrutun effektiv işləməsi üçün gömrük prosedurlarının harmonizasiyası, nəqliyyat standartlarının uyğunlaşdırılması və əməliyyat qaydalarının unifikasiyası əsas şərtlərdən biridir. Qlobal ticarət statistikaları da təsdiqləyir ki, vahid standartlara malik olmayan tranzit sistemlərində logistik gecikmələr orta hesabla 20 faizə qədər arta bilir.

Bu kontekstdə əsas problem yalnız infrastrukturun mövcudluğu deyil, onun koordinasiyalı şəkildə idarə olunmasıdır. Fərqli ölkələrdə fərqli qaydaların tətbiqi biznes subyektləri üçün əlavə xərclər və qeyri-müəyyənlik yaradır. Xüsusilə qiymət formalaşmasında daşınma mərhələsində baş verən dəyişikliklər ticarət marjasını azaldır və riskləri artırır. Bu səbəbdən sabit qiymət mexanizmlərinin tətbiqi ideyası beynəlxalq logistika bazarında tez-tez müzakirə olunan mövzulardan biridir.

Orta Dəhlizin səmərəliliyi həm də region ölkələrinin koordinasiyalı inkişafından asılıdır. İnfrastrukturun bir ölkədə inkişaf etdirilməsi, digər ölkələrdə zəif bağlantılar olduğu halda ümumi sistemin effektivliyini məhdudlaşdırır. Bu baxımdan vahid inkişaf planı və institusional əməkdaşlıq mexanizmləri əsas həlledici faktor kimi çıxış edir. Qlobal təcrübə göstərir ki, inteqrasiya olunmuş nəqliyyat dəhlizləri yalnız texniki deyil, eyni zamanda siyasi və iqtisadi razılaşmalar üzərində formalaşır.

Eyni zamanda, Orta Dəhlizin inkişafı Avrasiya regionunda ticarət balanslarının yenidən formalaşmasına təsir göstərə bilər. Alternativ marşrutların güclənməsi ənənəvi logistika mərkəzləri ilə rəqabəti artırır və yeni iqtisadi qovşaqların yaranmasına şərait yaradır. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə region ölkələri üçün əlavə investisiya və tranzit gəlirləri potensialı deməkdir.

Beləliklə, Orta Dəhliz yalnız coğrafi üstünlüyə əsaslanan bir marşrut deyil, eyni zamanda kompleks idarəetmə, koordinasiya və standartlaşdırma tələb edən strateji iqtisadi sistemdir. Onun effektiv işləməsi region ölkələrinin birgə fəaliyyət səviyyəsindən birbaşa asılıdır və bu əməkdaşlıq gücləndikcə dəhlizin qlobal ticarətdə rolu daha da artacaq.

AzNews.az