Metanol ixracı niyə kəskin azaldı? - ŞƏRH

2026-cı ilin ilk rübündə Azərbaycandan metanol ixracının kəskin azalması diqqət çəkir. Rəsmi məlumatlara görə, ixrac həcmi 12,2 min ton, dəyəri isə 2,4 milyon dollar səviyyəsində olub ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə müvafiq olaraq 86,5 faiz və 91,3 faiz azalma deməkdir. Ümumi qeyri-neft ixracında metanolun payı cəmi 0,3 faiz təşkil edir və bu məhsulun cari mərhələdə ixrac strukturunda məhdud rol oynadığını göstərir.

Metanol istehsalı və ixracı qlobal kimya sənayesinin mühüm seqmentlərindən biridir və əsasən plastiklər, sintetik materiallar və yanacaq əlavələri istehsalında istifadə olunur. Son illərdə dünya bazarında metanol qiymətləri və tələbi enerji bazarındakı dəyişkənlik, xüsusilə təbii qaz qiymətlərinin dalğalanması ilə birbaşa bağlı olub. Beynəlxalq bazarlarda qaz qiymətlərinin artdığı dövrlərdə metanol istehsalının maya dəyəri yüksəlir və bu da ixrac rəqabət qabiliyyətinə təsir edir. Eyni zamanda, Çin kimi iri istehlak bazarlarında daxili istehsalın genişlənməsi qlobal ticarətdə əlavə təklif yaradaraq qiymətləri aşağı yönlü təzyiq altında saxlayır.

Azərbaycanın metanol istehsalı əsasən Qaradağ sənaye zonasında yerləşən və illik 650-700 min ton gücə malik zavod üzərindən həyata keçirilir. Bu miqyas nəzəri olaraq daha yüksək ixrac imkanları yaratsa da, faktiki göstəricilərin kəskin azalması bir neçə ehtimalı gündəmə gətirir. Bunlar arasında texniki dayanma və ya planlı təmir işləri, daxili tələbatın artması səbəbindən ixracın məhdudlaşdırılması, yaxud qlobal bazarlarda qiymətlərin aşağı olması fonunda satış strategiyasının dəyişdirilməsi kimi amillər yer ala bilər. Sənaye təcrübəsi göstərir ki, belə iri kimya müəssisələrində istehsalın qısa müddətli azalması çox vaxt struktur problemlərdən deyil, operativ və texnoloji qərarlardan qaynaqlanır.

Digər tərəfdən, ümumi xarici ticarət göstəricilərinə baxdıqda, ixracın azalmasına baxmayaraq idxalın daha sürətli geriləməsi nəticəsində müsbət saldo qorunur və hətta genişlənir. Bu, iqtisadiyyatın yalnız ayrı-ayrı məhsul qruplarından asılı olmadığını, daha geniş struktur amillərlə formalaşdığını göstərir. Metanol kimi məhsulların payının aşağı olması isə belə dalğalanmaların makroiqtisadi sabitliyə təsirini məhdudlaşdırır.

Mövcud tendensiyalar onu deməyə əsas verir ki, metanol ixracındakı azalma daha çox qısamüddətli faktorlarla bağlıdır və istehsal potensialı nəzərə alındıqda sektorun orta və uzunmüddətli perspektivdə yenidən aktivləşməsi üçün baza mövcuddur. Qlobal kimya sənayesində yaşanan transformasiya, alternativ enerji mənbələrinin inkişafı və yeni sənaye tətbiqlərinin genişlənməsi metanol kimi məhsullar üçün həm risklər, həm də yeni imkanlar yaradır. Bu isə Azərbaycanın neft-kimya sektorunda çevik istehsal və bazar strategiyalarının əhəmiyyətini daha da artırır.

AzNews.az