Dünya əhalisi sürətlə yaşlanır - ŞƏRH

Dünya əhalisi sürətlə yaşlanır. Hazırda yaşlanan insanların sayı çox böyükdür və 2050-ci ilə qədər bu rəqəm 2 milyarda çatacaq. Bu isə cəmi 24 il sonra baş verəcək.

Bunu Ekvadorun sabiq xarici işlər naziri, Qlobal Cənub QHT Platformasının baş katibinin müavini Luiz Qalleqos WUF13 çərçivəsində keçirilən “Dayanıqlı şəhərlərin süni intellektlə qurulması və ağıllı infrastruktur” adlı yan tədbirdə deyib.

Bakıda keçirilən XIII Dünya Şəhərsalma Forumu çərçivəsində səsləndirilən “2050-ci ilə qədər yaşlı insanların sayının 2 milyarda çatacağı” ilə bağlı proqnoz qlobal urbanizasiya siyasətində yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir. Ekvadorun sabiq xarici işlər naziri Luiz Qalleqosun diqqət çəkdiyi bu tendensiya artıq yalnız demoqrafik məsələ deyil, şəhər iqtisadiyyatı, əmək bazarı, səhiyyə infrastrukturu və texnologiya siyasəti üçün strateji çağırış hesab olunur. Xüsusilə süni intellekt və ağıllı infrastruktur mövzusunun yaşlanma prosesi ilə birlikdə müzakirə edilməsi gələcəyin şəhərlərinin tamamilə fərqli sosial model üzərində qurulacağını göstərir.

BMT-nin hesablamalarına görə, dünyada 65 yaşdan yuxarı əhalinin sayı tarixdə ilk dəfə olaraq uşaqların sayına yaxınlaşır. Ən sürətli yaşlanma prosesi Avropa və Şərqi Asiyada müşahidə olunsa da, inkişaf etməkdə olan ölkələr də artıq bu mərhələyə daxil olur. Demoqrafik strukturun dəyişməsi şəhər planlaşdırılmasına birbaşa təsir edir. Əvvəllər şəhərlər əsasən iqtisadi aktiv və gənc əhali üçün dizayn edilirdisə, indi nəqliyyat, səhiyyə, yaşayış binaları və ictimai xidmətlər yaşlı əhali üçün uyğunlaşdırılmalıdır.

Bu transformasiya iqtisadi baxımdan böyük resurs tələb edir. OECD məlumatlarına görə, yaşlanan cəmiyyətlərdə səhiyyə və sosial müdafiə xərcləri dövlət büdcələri üzərində əlavə yük yaradır. Eyni zamanda əmək bazarında işçi qüvvəsinin azalması iqtisadi artım tempinə təsir edə bilir. Məhz buna görə bir çox ölkələr texnologiya əsaslı həllərə, xüsusilə süni intellekt və ağıllı şəhər sistemlərinə investisiyanı artırır. Ağıllı nəqliyyat sistemləri, rəqəmsal səhiyyə platformaları və avtomatlaşdırılmış ictimai xidmətlər yaşlı insanların şəhər həyatına daha rahat inteqrasiyasını təmin edən əsas mexanizmlərdən biri hesab olunur.

Yaponiya bu istiqamətdə ən çox nümunə göstərilən ölkələrdən biridir. Dünyanın ən yaşlı əhalisinə sahib ölkələrdən biri olan Yaponiya artıq uzun illərdir robot texnologiyaları, süni intellekt əsaslı tibbi xidmətlər və yaşlılar üçün ağıllı yaşayış kompleksləri inkişaf etdirir. Avropanın bir sıra şəhərlərində isə “age-friendly cities” modeli tətbiq olunur. Bu model çərçivəsində şəhər infrastrukturu yaşlı insanların hərəkət imkanlarına, təhlükəsizliyinə və sosial aktivliyinə uyğun şəkildə yenidən planlaşdırılır.

Bakıda keçirilən forumda yaşlanma və süni intellekt mövzusunun birlikdə müzakirə olunması Azərbaycanın da qlobal urbanizasiya gündəliyində fəal iştirak etdiyini göstərir. Son illərdə ölkədə rəqəmsallaşma, ağıllı şəhər və ağıllı kənd layihələrinin genişləndirilməsi şəhər idarəçiliyində yeni texnologiyaların rolunu artırıb. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tətbiq olunan ağıllı infrastruktur modelləri enerji səmərəliliyi və rəqəmsal idarəetmə ilə yanaşı, sosial xidmətlərin daha çevik təşkilinə də imkan yaradır.

Bununla yanaşı, yaşlanan əhali şəhər iqtisadiyyatında yeni istehlak və xidmət bazarları formalaşdırır. “Silver economy” adlandırılan bu istiqamət artıq qlobal iqtisadiyyatın ən sürətlə böyüyən seqmentlərindən biri hesab edilir. Səhiyyə texnologiyaları, xüsusi nəqliyyat həlləri, sosial xidmətlər və təhlükəsiz yaşayış infrastrukturu üzrə investisiyalar sürətlə artır. Beynəlxalq konsaltinq şirkətlərinin proqnozlarına görə, yaxın onilliklərdə yaşlı əhali üçün xidmət bazarının həcmi trilyonlarla dollarla ölçüləcək.

Digər mühüm məsələ sosial inklüzivlikdir. Yaşlanma yalnız iqtisadi deyil, həm də sosial təcrid riskini artırır. Bu səbəbdən müasir şəhər siyasətində rəqəmsal həllərlə yanaşı, ictimai iştirakçılıq və sosial inteqrasiya mexanizmləri də ön plana çıxır. Şəhərlərin gələcək modeli texnologiyanın insan amilini əvəz etdiyi deyil, onu dəstəklədiyi sistem üzərində qurulmalıdır.

Qlobal demoqrafik dəyişikliklər göstərir ki, urbanizasiya siyasəti artıq yalnız tikinti və nəqliyyat məsələsi deyil. Gələcəyin şəhərləri yaşlanan əhali, texnoloji transformasiya və iqlim riskləri kimi paralel proseslərə uyğun formalaşmalıdır. WUF13 çərçivəsində aparılan müzakirələr də təsdiqləyir ki, ağıllı şəhər anlayışı təkcə rəqəmsal texnologiyalar deyil, insan yönümlü və uzunmüddətli sosial dayanıqlılıq modeli ilə ölçüləcək.

Nuray,
AzNews.az