Plastik çirklənməsi şəhər idarəçiliyi üçün qlobal riskdir - ŞƏRH

Plastik çirklənməsi ilə mübarizə və qlobal plastik sazişinin hazırlanması istiqamətində işlər hazırda beynəlxalq ekoloji gündəliyin əsas prioritetlərindən biri olaraq qalır.

Aznews.az xəbər verir ki, bu barədə WUF13 çərçivəsində təşkil olunan "Plastik çirklənməsi ilə mübarizə: yaşamaq üçün əlverişli şəhərlərin və dairəvi iqtisadiyyatın təşviqi" tədbirində UNEP-in Submilli İqlim Fəaliyyəti Bölməsinin rəhbəri Şaron Gil bildirib.

Bakıda keçirilən XIII Ümumdünya Şəhərsalma Forumu çərçivəsində plastik çirklənməsi ilə bağlı müzakirələrin ön plana çıxması təsadüfi deyil. UNEP nümayəndəsi Şaron Gilin vurğuladığı kimi, qlobal plastik sazişi artıq yalnız ekoloji təşəbbüs deyil, şəhər idarəçiliyi, istehsal modeli və iqtisadi dayanıqlılıqla bağlı beynəlxalq prioritetə çevrilib. Son illərdə plastik tullantıların sürətlə artması həm şəhər infrastrukturuna, həm də insan sağlamlığına təsir edən əsas problemlərdən biri kimi qəbul olunur. Bu səbəbdən dairəvi iqtisadiyyat və tullantıların yenidən emalı konsepsiyası urbanizasiya siyasətinin mühüm komponentinə çevrilir.

BMT-nin Ətraf Mühit Proqramının məlumatlarına görə, hər il dünyada 400 milyondan çox ton plastik istehsal olunur və bunun əhəmiyyətli hissəsi tullantıya çevrilir. Ən ciddi problem isə istehsal olunan plastikin yalnız kiçik hissəsinin təkrar emal edilməsidir. OECD hesabatlarında qeyd olunur ki, qlobal plastik tullantılarının təxminən 9 %-i yenidən emal olunur, qalan hissə isə poliqonlara, çaylara və okeanlara qarışır. Bu vəziyyət yalnız ekoloji deyil, həm də iqtisadi yük yaradır. Çünki tullantıların idarə olunması üçün əlavə infrastruktur və səhiyyə xərcləri tələb olunur.

Plastik çirklənməsinin əsas yükünü isə şəhərlər daşıyır. Urbanizasiya artdıqca qablaşdırma materiallarına, birdəfəlik istehlak məhsullarına və logistika sektoruna tələbat yüksəlir. Nəticədə iri şəhərlərdə tullantı həcmi sürətlə böyüyür. Dünya Bankının hesablamalarına görə, 2050-ci ilə qədər bərk məişət tullantılarının həcmi 70 %-ə qədər arta bilər və bunun mühüm hissəsini plastik məhsullar təşkil edəcək. Şəhərlərin tullantı idarəetmə sistemləri bu tempə uyğun yenilənmədikdə isə ekoloji və sosial problemlər daha da dərinləşir.

Məhz buna görə beynəlxalq təşkilatlar dairəvi iqtisadiyyat modelini alternativ çıxış yolu kimi təqdim edir. Bu modeldə əsas məqsəd resursların birdəfəlik istifadəsi deyil, mümkün qədər uzun dövr ərzində iqtisadi dövriyyədə saxlanılmasıdır. Plastik məhsulların yenidən emalı, təkrar istifadə edilə bilən qablaşdırma sistemləri və yaşıl istehsal texnologiyaları artıq bir çox ölkələrin sənaye siyasətinin tərkib hissəsinə çevrilib. Avropa İttifaqı son illərdə birdəfəlik plastik məhsullara məhdudiyyətləri artırıb, bəzi ölkələr isə plastik vergisi tətbiq etməyə başlayıb.

Qlobal plastik sazişi ilə bağlı müzakirələr də bu kontekstdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hazırda BMT çərçivəsində hazırlanması nəzərdə tutulan beynəlxalq sazişin əsas məqsədi plastik tullantıların idarə olunması üzrə vahid mexanizmlərin formalaşdırılmasıdır. Bu sənədin istehsal zəncirindən tutmuş təkrar emal sistemlərinə qədər geniş sahələri əhatə etməsi gözlənilir. Beynəlxalq ekspertlər hesab edirlər ki, qlobal koordinasiya olmadan plastik çirklənməsi ilə mübarizə lokal səviyyədə effektiv nəticə verməyəcək.

Azərbaycanda da son illərdə ekoloji dayanıqlılıq və yaşıl iqtisadiyyat istiqamətində addımlar genişlənir. Xüsusilə tullantıların çeşidlənməsi, alternativ enerji və yaşıl şəhər konsepsiyası ilə bağlı layihələr urbanizasiya siyasətinin mühüm hissəsinə çevrilib. Bakıda keçirilən WUF13 çərçivəsində plastik çirklənməsi mövzusunun müzakirəsi ölkənin beynəlxalq ekoloji gündəlikdə aktiv iştirakını göstərən platformalardan biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Plastik çirklənməsi artıq yalnız ətraf mühit problemi deyil, iqtisadi modelin transformasiyası məsələsinə çevrilir. İstehsal və istehlak strukturlarının dəyişməsi, yaşıl texnologiyaların genişlənməsi və resurs səmərəliliyi gələcək şəhər siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri olacaq. Bu baxımdan WUF13 çərçivəsində aparılan müzakirələr göstərir ki, yaşamaq üçün əlverişli şəhərlərin formalaşdırılması tullantıların azaldılması və dairəvi iqtisadiyyat prinsiplərinin tətbiqi olmadan mümkün görünmür.

Nuray,
AzNews.az