- İşin içi
- 10:02
- 1 127
Brent 107 dollara yaxınlaşdı: neft bazarında qiymətləri nə bahalaşdırır? - ŞƏRH
Dünya neft bazarında qiymət artımı yenidən sürətlənib. “ICE London” birjasında 2026-cı ilin noyabr ayı üçün “Brent” fyuçerslərinin qiymətinin 2,5% artaraq 106,93 dollara, “NYMEX”də “WTI” kontraktlarının isə 1,8% yüksələrək 94,07 dollara çatması bazarda təkliflə bağlı narahatlıqların yenidən gücləndiyini göstərir. Hazırkı qiymət dinamikası adi bazar dalğalanmasından daha çox Yaxın Şərqdə davam edən təchizat problemləri, daşınma marşrutlarına təhlükələr və qlobal neft ehtiyatlarının azalması ilə bağlı formalaşan risk mükafatının təsirini əks etdirir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin sentyabr hesabatında da “Brent”in 9 sentyabrda 113,48 dollaradək yüksəldiyi və bazarın təklif şoklarının təsiri altında ciddi şəkildə sıxıldığı qeyd olunur.
Qiymətlərin yüksəlməsində əsas amil qlobal neft təklifinin zəifləməsidir. IEA-nın hesablamalarına görə, avqust ayında dünya üzrə neft hasilatı əvvəlki ayla müqayisədə 1,6 milyon barel azalaraq sutkada 100,1 milyon barelə düşüb. Körfəz ölkələrində 10 milyon bareldən çox hasilat gücünün müvəqqəti olaraq dayanması bazardakı fiziki təklifi əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırıb. Agentlik 2026-cı il üzrə qlobal neft təklifinin əvvəlki illə müqayisədə 5,7 milyon barel azalaraq orta hesabla 100,7 milyon barel olacağını bildirir.
Bu mənzərədə Hörmüz boğazının vəziyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Körfəz ölkələrindən neft ixracının normal marşrutlarla həyata keçirilməsində yaranan problemlər alternativ nəqliyyat imkanlarının yükünü artırıb. IEA-nın məlumatına görə, avqustda Körfəz ölkələrinin ümumi neft ixracı müharibədən əvvəlki səviyyənin təxminən yarısına, 13 milyon barel/günə qədər geriləyib. Neft axınlarının bir hissəsi alternativ marşrutlarla bərpa edilsə də, logistika və sığorta xərclərinin yüksəlməsi fiziki neftin maya dəyərini artırır. Bu isə qiymətlərin yalnız hasilat həcmləri ilə deyil, daşınmanın təhlükəsizliyi və əlçatanlığı ilə də müəyyənləşməsinə səbəb olur.
Digər tərəfdən, bazarda ehtiyatların sürətlə azalması qiymət təzyiqini artıran mühüm faktordur. IEA avqust ayında qlobal müşahidə olunan neft ehtiyatlarının daha 95 milyon barel azaldığını, fevral ayından etibarən ümumi azalmanın 507 milyon barelə çatdığını bildirir. Ehtiyatların belə sürətlə tükənməsi bazarın gözlənilməz təchizat fasilələrinə qarşı “təhlükəsizlik yastığını” zəiflədir. Nəticədə istənilən yeni logistika və ya hasilat problemi qiymətlərdə daha kəskin reaksiya yarada bilər.
Maraqlıdır ki, yüksək qiymətlərə baxmayaraq, qlobal tələbin artması hazırkı bahalaşmanın əsas səbəbi deyil. Əksinə, IEA 2026-cı ildə dünya üzrə neft tələbinin sutkada 2,5 milyon barel azalacağını proqnozlaşdırır. Yüksək yanacaq qiymətləri, təchizat zəncirlərində fasilələr və xüsusilə dizel bazarındakı çatışmazlıqlar istehlakı məhdudlaşdırır. Bu, hazırkı bahalaşmanın tələb şokundan daha çox təklif məhdudiyyəti və geosiyasi risklər üzərində qurulduğunu göstərir.
Neft məhsulları bazarında vəziyyət daha həssasdır. IEA-nın məlumatına əsasən, avqustda qlobal neft emalı güclərinin istifadəsi sutkada 81,4 milyon barelə çatıb, lakin bu göstərici ötən ilin eyni dövründən 4,2 milyon barel aşağıdır. Dizel və digər orta distillatların təchizatında yaranan problemlər emal marjalarını kəskin yüksəldib. Bu vəziyyət neftin öz qiymətindən əlavə, yanacaq qiymətlərinin də yüksək qalmasına səbəb olur və nəticədə daşınma, logistika və istehsal xərcləri üzərində əlavə təzyiq yaradır.
OPEC+ ölkələrinin mövqeyi də bazarın gələcək istiqaməti baxımından mühüm amildir. Sentyabrın 6-da keçirilən görüşdə Səudiyyə Ərəbistanı, Rusiya, İraq, Küveyt, Qazaxıstan, Əlcəzair və Oman oktyabr ayı üçün sentyabr hasilat səviyyələrinin saxlanılmasına qərar veriblər. Bu yanaşma bazarda təklifin idarə olunması mexanizminin davam etdiyini göstərir. Növbəti görüşün oktyabrın 4-də keçirilməsi isə bazarın hasilat siyasəti ilə bağlı yeni siqnalları diqqətlə izləməsinə səbəb olacaq.
Azərbaycan üçün yüksək neft qiymətləri xüsusilə ixrac gəlirləri və fiskal dayanıqlıq baxımından əhəmiyyətlidir. Neft qiymətlərinin yüksəlməsi ixrac olunan xammalın dəyərinə birbaşa təsir göstərməklə yanaşı, enerji sektorundan daxilolmaların artması üçün əlverişli xarici bazar şəraiti yaradır. Bununla belə, qiymət artımının qlobal iqtisadi aktivliyə mənfi təsir göstərə biləcəyi də nəzərə alınmalıdır. Neftin uzun müddət yüksək qiymətdə qalması idxalçı ölkələrdə inflyasiya təzyiqlərini gücləndirə, istehlak və investisiya fəallığını zəiflədə bilər. Bu səbəbdən Azərbaycanın enerji ixracatçısı kimi qazandığı əlavə gəlirlərin iqtisadiyyatın uzunmüddətli dayanıqlığı və qeyri-neft sektorunun inkişafı baxımından səmərəli istifadəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Hazırkı qiymət artımının davamlılığı isə əsasən təklif problemlərinin nə qədər müddət qalacağından asılı olacaq. IEA-nın qiymətləndirməsinə görə, 2027-ci ildə qlobal neft təklifinin 8 milyon barel/gün artması gözlənilir. Bu, Yaxın Şərqdə təchizatın normallaşması və hasilatın bərpası baş verdiyi halda bazardakı sıxlığın əhəmiyyətli dərəcədə azalması imkanını yaradır. Əksinə, təchizat marşrutlarında problemlərin uzanması və ehtiyatların daha da azalması qiymətlərin yüksək səviyyədə qalmasına şərait yarada bilər.
Beləliklə, “Brent”in 106,93 dollara yüksəlməsi qlobal neft bazarında balansın hazırda təklif tərəfinin xeyrinə dəyişdiyini göstərən mühüm göstəricidir. Lakin bazarın istiqamətini yalnız bugünkü qiymət müəyyən etmir. Yaxın Şərqdə təchizatın bərpası, Hörmüz boğazından keçidlərin normallaşması, qlobal ehtiyatların vəziyyəti, OPEC+ hasilat siyasəti və dünya iqtisadiyyatının neftə olan tələbi qarşıdakı dövrdə qiymətlərin əsas müəyyənedici amilləri olaraq qalacaq. Bu amillərin bir-birindən fərqli istiqamətdə hərəkət etməsi isə neft bazarında yüksək volatilliyin davam edə biləcəyini göstərir.
Nuray,
AzNews.az
DİGƏR XƏBƏRLƏR
.jpg)
.jpg)
.jpg)
