- İşin içi
- 17:47
- 641
Çinin “dünya fabriki” modelindən texnologiya tərəfdaşlığına keçidi nə vəd edir? - ŞƏRH
Honq Konq Elm və Texnologiya Universitetinin Makro-maliyyə və Geoiqtisadiyyat Mərkəzinin sədri Keyu Jinin Bakıda keçirilən II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda səsləndirdiyi fikirlər Çinin qlobal iqtisadi sistemdə dəyişən roluna diqqət çəkir. Onun sözlərinə görə, Çin artıq yalnız hazır məhsul ixrac edən “dünya fabriki” kimi deyil, texnologiya, bilik, mütəxəssis və investisiyaların digər ölkələrə ötürülməsində daha fəal iştirak edən iqtisadi güc kimi çıxış edir. Bu yanaşma qlobal istehsal zəncirlərinin strukturunda baş verən dəyişikliklərlə də üst-üstə düşür.
Son illərdə geosiyasi rəqabət və ticarət məhdudiyyətləri Çini ixrac bazarlarını və istehsal əlaqələrini şaxələndirməyə sövq edib. Beynəlxalq Valyuta Fondunun məlumatına görə, 2025-ci ildə ABŞ-ın Çinin xarici ticarətində payı 12,6%-dən 8,8%-ə düşüb, eyni dövrdə Cənub-Şərqi Asiya, Afrika və Latın Amerikasının payı artıb. Çin şirkətləri xüsusilə elektrik avtomobilləri, batareyalar, günəş enerjisi avadanlıqları və kimya məhsulları kimi yüksək texnologiyalı sahələrdə yeni bazarlara çıxışı genişləndirirlər.
Bu prosesin əsas xüsusiyyətlərindən biri istehsalın yalnız məhsul ixracı ilə məhdudlaşmamasıdır. Xarici bazarda uzunmüddətli mövqe əldə etmək üçün şirkətlər həmin ölkələrdə istehsal müəssisələri yaratmağa, yerli kadrları cəlb etməyə, təchizat zəncirləri formalaşdırmağa və texnologiya transferinə daha çox diqqət yetirirlər. Belə model qəbul edən ölkə üçün əsas üstünlük yalnız idxalın artması deyil, həm də yeni istehsal imkanlarının, əmək bazarının və texniki bacarıqların inkişafıdır.
Azərbaycan baxımından bu tendensiya xüsusilə əhəmiyyətlidir. Bakı son illərdə Çinlə əməkdaşlığı yalnız ticarət əlaqələri çərçivəsində deyil, investisiya, sənaye və logistika istiqamətlərində də genişləndirməyə çalışır. 2026-cı ilin sentyabrında Azərbaycanın Çində keçirilən Çin Beynəlxalq İnvestisiya və Ticarət Sərgisində iştirakı zamanı iki ölkə arasında birgə istehsalın və texnologiya transferinin təşviqi, həmçinin Orta Dəhlizin investisiya və sənaye platforması kimi imkanları xüsusi vurğulanıb.
Burada Orta Dəhlərin rolu ayrıca ön plana çıxır. Çinlə Avropa arasında yükdaşımaların Azərbaycan üzərindən artması ölkəni yalnız tranzit ərazisi kimi deyil, eyni zamanda istehsal və logistika mərkəzi kimi inkişaf etdirmək üçün imkan yaradır. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi saytında Çin-Azərbaycan daşımalarının artdığı və Çin istiqamətindən Azərbaycana yüklərin 2030-cu ilədək mövcud səviyyə ilə müqayisədə üç dəfə artırılmasının proqnozlaşdırıldığı bildirilib.
Bu şəraitdə Çin şirkətlərinin Azərbaycanda istehsal müəssisələri yaratması ilə yanaşı, yerli mütəxəssislərin hazırlanmasına və texniki biliklərin ötürülməsinə yönələn layihələr daha böyük iqtisadi effekt yarada bilər. Məsələn, elektronika, elektrik avadanlıqları, günəş panelləri, batareya texnologiyaları, avtomobil komponentləri və rəqəmsal texnologiyalar üzrə birgə müəssisələr formalaşarsa, əlavə dəyərin bir hissəsi ölkə daxilində yaranar. Bu isə sadə idxal-ticarət modelindən daha yüksək iqtisadi inteqrasiya səviyyəsinə keçid deməkdir.
Azərbaycan və Çin arasında strateji tərəfdaşlıq sənədində də yüksək texnologiyalar, innovasiyalar, süni intellekt, yaşıl enerji, elektrik energetikası və kosmik sahələrdə investisiya əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur. Eyni sənəddə Çinin Orta Dəhlərin inkişafında daha fəal iştirak etmək niyyəti də ifadə olunub.
Çinin qlobal istehsaldakı mövqeyinin dəyişməsi ABŞ-la münasibətlərdəki gərginlikdən də ayrı nəzərdən keçirilə bilməz. BVF-nin 2026-cı il araşdırmasına görə, 2025-ci ildə ABŞ-Çin ticarətində əhəmiyyətli azalma baş versə də, Çin ixracını digər bazarlara yönəltməklə ümumi ticarətini nisbətən dayanıqlı saxlayıb. Çin məhsullarının digər regionlara yönəlməsi qlobal təchizat zəncirlərinin tam parçalanmadığını, əksinə, yeni coğrafiyalar üzrə yenidən qurulduğunu göstərir.
Bu mənzərədə Azərbaycanın üstünlüyü onun coğrafi mövqeyi ilə yanaşı, müxtəlif iqtisadi tərəfdaşlar arasında əlaqələndirici platforma kimi çıxış etmək imkanındadır. Ələt Azad İqtisadi Zonasında Çin şirkətləri üçün keçirilən təqdimatlarda da istehsal və investisiya imkanlarına maraq göstərilib; 2026-cı ilin martında Pekində keçirilən tədbirdə 200-dən çox nümayəndə iştirak edib.
Lakin texnologiya transferinin real iqtisadi nəticəyə çevrilməsi üçün yalnız xarici sərmayənin cəlb edilməsi kifayət deyil. Yerli şirkətlərin həmin istehsal zəncirlərinə qoşulması, peşə təhsilinin sənayenin tələblərinə uyğunlaşdırılması, mühəndis və texniki kadrların hazırlanması, tədqiqat institutları ilə biznes arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi mühüm şərtlərdir. Əks halda, xarici şirkətin Azərbaycanda istehsal qurması ilə texnologiyanın yerli iqtisadiyyata dərin inteqrasiyası arasında fərq yarana bilər.
II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunun gündəliyinin əsas istiqamətlərindən biri də məhz qlobal iqtisadi parçalanma şəraitində yeni investisiya və bağlantı imkanlarının formalaşdırılmasıdır. Forumun 2026-cı il proqramında investisiya sabitliyi və Cənubi Qafqazın qlobal bağlantıdakı rolu ön plana çəkilir.
Nəticə etibarilə, Keyu Jinin vurğuladığı “dünyanın fabriki”ndən bilik və texnologiya tərəfdaşlığına keçid tendensiyası Azərbaycan üçün də yeni əməkdaşlıq formatlarının yaranması baxımından əhəmiyyətlidir. Çin sərmayəsinin ölkəyə cəlb edilməsi yalnız kapital axını kimi deyil, istehsal, texnologiya, insan kapitalı və ixrac imkanlarını birləşdirən model kimi qurulduqda daha geniş iqtisadi təsir yarada bilər. Bu baxımdan Azərbaycan üçün əsas məsələ Çinlə artan iqtisadi əlaqələri yerli istehsalın və texnoloji imkanların inkişafına necə çevirməkdir.
Nuray,
AzNews.az
.jpg)
.jpg)
.jpg)
