- İşin içi
- 17:56
- 739
Beynəlxalq brokerlər Bakı Fond Birjasına qoşulacaq - ŞƏRH
.jpg)
“Qiymətli kağızlar bazarı haqqında” yeni qanunun beynəlxalq brokerlərə Bakı Fond Birjasına məsafədən üzv olmaq imkanı yaratması Azərbaycanın kapital bazarının xarici iştirakçılar üçün daha əlçatan olmasına hesablanıb. Bakı Fond Birjasının İdarə Heyətinin sədri Ruslan Xəlilovun II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda səsləndirdiyi bu fikir xüsusilə ticarət infrastrukturunun rəqəmsallaşdırılması, yeni maliyyə alətlərinin tətbiqi və xarici kapitalın cəlb edilməsi baxımından diqqət çəkir.
Məsələnin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, xarici brokerin Azərbaycanda ayrıca filial və ya nümayəndəlik yaratmadan yerli birja infrastrukturuna qoşulması həm giriş xərclərini, həm də bazara daxil olmaq üçün tələb olunan vaxtı azalda bilər. Bunun üçün texnoloji və depozitar bağlantıların etibarlı qurulması, investorların identifikasiyası, məlumat mübadiləsi, hesablaşmalar və risklərin idarə olunması üzrə beynəlxalq standartlara uyğun mexanizmlər vacib olacaq. Mövcud qanunvericilikdə də fond birjasının üzvlərinin ticarət sisteminə birbaşa və ya məsafədən qoşulması prinsipi nəzərdə tutulur.
Belə mexanizmin tətbiqi Azərbaycanın kapital bazarının coğrafi sərhədlərini genişləndirə bilər. Xarici brokerlərin birjaya daha rahat çıxışı xarici institusional investorların Azərbaycan şirkətlərinin səhmləri və istiqrazlarına marağının artmasına şərait yarada bilər. Eyni zamanda yerli emitentlər üçün investor bazasının genişlənməsi qiymətli kağızların yerləşdirilməsi imkanlarını artırır. Bu xüsusilə bank, sığorta, enerji, logistika, telekommunikasiya və digər iri kapital tutumlu sahələrdə fəaliyyət göstərən şirkətlər üçün əhəmiyyətlidir.
Hazırkı bazar göstəriciləri isə Azərbaycanın kapital bazarında müəyyən struktur dəyişikliklərinin artıq başladığını göstərir. Mərkəzi Bankın məlumatına əsasən, 2025-ci ildə qiymətli kağızlar bazarının ümumi dövriyyəsi 64,4 milyard manat təşkil edib. Bunun 50,6 milyard manatı repo və əks-repo əməliyyatlarının payına düşüb. Eyni zamanda dövlət qiymətli kağızlarının dövriyyəsi 10,7 milyard manata, korporativ qiymətli kağızların dövriyyəsi isə 3,1 milyard manata çatıb.
Bu rəqəmlər bazarın həcminin kifayət qədər böyük olduğunu göstərsə də, dövriyyənin strukturuna diqqət yetirdikdə əsas çağırış da görünür: əməliyyatların əhəmiyyətli hissəsi repo seqmentində cəmləşir. Repo bazarı bank sektorunun likvidliyinin idarə edilməsində və maliyyə sisteminin qısamüddətli resurs təminatında mühüm rol oynayır, lakin kapital bazarının dərinliyi yalnız bu göstərici ilə ölçülmür. Səhm və istiqrazların ilkin və təkrar bazarlarının genişlənməsi, müxtəlif investor qruplarının iştirakının artması və uzunmüddətli kapitalın cəlb olunması daha fundamental göstəricilərdir.
Məhz bu baxımdan yeni qanunda investisiya məhsullarının çeşidinin artırılması və törəmə maliyyə alətlərinin inkişafı ilə bağlı nəzərdə tutulan dəyişikliklər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Maliyyə alətlərinin genişlənməsi investorların risk və gəlirlilik gözləntilərinə uyğun daha çox seçim əldə etməsinə, şirkətlərin isə bank kreditlərindən əlavə maliyyələşmə mənbələrindən istifadə etməsinə imkan yarada bilər. Bununla belə, yeni alətlərin bazara gətirilməsi onların real investor tələbi və adekvat risk idarəetməsi ilə müşayiət olunmalıdır.
2026-cı ilin ilk yarısında səhm bazarında da maraqlı dinamika müşahidə edilib. Bakı Fond Birjasının məlumatlarına görə, listinqdə olan səhmlərin bazar kapitallaşması 37% artaraq 3,65 milyard manata çatıb. Lakin təkrar bazar dövriyyəsinin cəmi 8,8 milyon manat olması kapitalizasiyanın artımı ilə real ticarət aktivliyi arasında hələ də ciddi fərq qaldığını göstərir. Üstəlik, maliyyə sektorunun listinqdəki səhmlərin bazar kapitallaşmasında payı 99% təşkil edib.
Deməli, qarşıdakı mərhələnin əsas məsələlərindən biri yalnız xarici brokerləri Azərbaycana gətirmək deyil, onların qarşısına çıxacaq kifayət qədər geniş və likvid investisiya imkanları formalaşdırmaqdır. Xarici investor üçün bazarın cəlbediciliyi təkcə hüquqi və texnoloji giriş imkanından asılı deyil. Burada şirkətlərin maliyyə hesabatlarının şəffaflığı, korporativ idarəetmə, qiymətli kağızların likvidliyi, bazar məlumatlarının əlçatanlığı və investor hüquqlarının qorunması da mühüm rol oynayır.
Beynəlxalq brokerlərin məsafədən üzvlüyü bu baxımdan daha geniş ekosistemin yalnız bir hissəsidir. Xarici iştirakçıların sayının artması bazarda rəqabətin güclənməsinə, texnoloji həllərin inkişafına və xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsinə təkan verə bilər. Eyni zamanda xarici investorların iştirakı artdıqca bazarın beynəlxalq risklərə həssaslığı da yüksələ bilər. Buna görə yeni modelin tətbiqində prudensial nəzarət, kibertəhlükəsizlik, çirkli pulların yuyulmasına qarşı mübarizə və investorların identifikasiyası üzrə tələblərin qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq. Mərkəzi Bank artıq kapital bazarında informasiya təhlükəsizliyi üzrə minimum tələblərin müəyyənləşdirilməsi səlahiyyətinə malikdir.
Digər mühüm məqam yerli şirkətlərin kapital bazarına çıxışının genişləndirilməsidir. Bakı Fond Birjası son üç ildə Listinq Məsləhətçisi Proqramı çərçivəsində 80-dən çox şirkətlə görüşdüyünü açıqlayıb. Bu, potensial emitent bazasının geniş olduğunu göstərir. Əgər yeni qanunvericilik və infrastruktur şirkətlərin səhmlər və istiqrazlar vasitəsilə maliyyələşməsini asanlaşdırarsa, kapital bazarının iqtisadiyyatda bank kreditlərinə alternativ maliyyə kanalı kimi rolu daha da arta bilər.
2026-cı ilin ilk yarısında BFB üzvlərinin əməliyyatlarının sayı da əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib. Bu dövrdə üzvlərin ümumi əməliyyat sayı 70 667 olub ki, bu da əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 134,4% artım deməkdir. Eyni zamanda ümumi dövriyyənin azalması bazarın yalnız nominal həcm deyil, əməliyyatların sayı və struktur baxımından da qiymətləndirilməsinin vacibliyini göstərir.
Nəticədə, beynəlxalq brokerlər üçün məsafədən üzvlük mexanizmi Azərbaycan kapital bazarının beynəlxalq maliyyə sisteminə inteqrasiyasını sürətləndirə biləcək institusional addımlardan biri kimi çıxış edə bilər. Bunun real iqtisadi nəticəsi isə yeni texnologiyanın tətbiqindən daha çox, həmin infrastruktur üzərindən nə qədər çox şirkətin kapital cəlb etməsindən, nə qədər müxtəlif maliyyə alətinin formalaşmasından və xarici investorların bazarda davamlı iştirakından asılı olacaq. Xarici brokerlər üçün qapının açılması bazarın inkişafı üçün imkan yaradır; əsas mərhələ isə həmin imkanın likvid, şaxələndirilmiş və şəffaf kapital bazarına çevrilməsidir.
Nuray,
Aznews.az
.jpg)
.jpg)
