- İşin içi
- 12:45
- 703
ABŞ-ın neft ehtiyatı 44 ilin minimumuna düşdü - ŞƏRH
ABŞ-ın Strateji Neft Ehtiyatında (SPR) xam neftin həcmi 283,8 milyon barelə enərək 1982-ci ilin oktyabrından bəri ən aşağı səviyyəyə düşüb. Reuters-in ABŞ Energetika Nazirliyinin məlumatlarına əsaslanan xəbərinə görə, bu azalma 172 milyon barel neftin ehtiyatdan çıxarılmasını nəzərdə tutan genişmiqyaslı mübadilə proqramı ilə bağlıdır. Bu göstərici enerji bazarlarında ehtiyat mexanizmlərinin nə qədər intensiv istifadə edildiyini və qlobal neft təchizatında yaranan pozuntuların ABŞ kimi böyük istehlakçı üçün də strateji ehtiyatların səviyyəsinə ciddi təsir göstərdiyini nümayiş etdirir.
SPR 1975-ci ildə, 1973–1974-cü illərin neft böhranından sonra yaradılıb və əsas məqsədi gözlənilməz təchizat kəsintiləri zamanı ABŞ bazarını əlavə xam neftlə təmin etməkdir. Ehtiyat dörd əsas yeraltı duz mağarasında saxlanılır və hazırkı rəsmi saxlama tutumu 714 milyon bareldir. Hazırkı 283,8 milyon barellik səviyyə nəzəri tutumun təxminən 40 faizinə bərabərdir. Bu isə SPR-nin əvvəlki onilliklərdə malik olduğu təhlükəsizlik buferinin əhəmiyyətli dərəcədə daraldığını göstərir.
Burada mühüm məqam ehtiyatların azalmasının təkcə ABŞ-ın daxili neft istehlakı ilə əlaqələndirilməməsidir. 2026-cı ildə ABŞ-ın SPR-dən həyata keçirdiyi 172 milyon barellik mübadilə daha geniş beynəlxalq koordinasiyanın tərkib hissəsidir. ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının məlumatına görə, bu proses Beynəlxalq Enerji Agentliyinin üzv ölkələri tərəfindən ümumilikdə 400 milyon barel xam neft və neft məhsulunun bazara çıxarılmasını nəzərdə tutan tədbirlərlə əlaqələndirilib. Eyni zamanda ABŞ üzrə mexanizm klassik satışdan fərqli olaraq mübadilə formasında qurulub və sonrakı mərhələdə ehtiyatlara əlavə həcmdə neftin qaytarılmasını nəzərdə tutur.
İqtisadi baxımdan bu addımın əsas funksiyası neft təchizatında yaranmış kəsirin bazara təsirini yumşaltmaqdır. Strateji ehtiyatlardan neftin çıxarılması qısa müddətdə fiziki təklifin artmasına imkan verir. Xüsusilə Hörmüz boğazı kimi dünya neft ticarətinin mühüm marşrutlarında fasilələr yarandıqda əlavə barellərin bazara daxil olması qiymət artımının daha kəskin xarakter almasının qarşısını almaq üçün istifadə olunan mexanizmlərdən biridir. Hazırkı vəziyyətdə Beynəlxalq Enerji Agentliyi də bazardakı vəziyyəti izlədiyini və zərurət yaranarsa üzv ölkələrin strateji ehtiyatların əlavə istifadəsini müzakirə edə biləcəyini açıqlayıb.
Lakin ehtiyat mexanizminin iqtisadi təsiri iki mərhələdə qiymətləndirilməlidir. Birinci mərhələdə bazara əlavə neft çıxarılması təklifin genişlənməsinə və qiymət təzyiqinin yumşalmasına xidmət edir. İkinci mərhələdə isə ehtiyatların yenidən doldurulması zərurəti yaranır. ABŞ Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, SPR-nin hazırkı tutumu 714 milyon bareldir və ehtiyatın əvvəlki səviyyələrə qaytarılması böyük həcmli neft alışlarını tələb edə bilər. Bu proses dünya bazarında qiymətlərin, ABŞ-ın daxili hasilatının və hökumətin satınalma strategiyasının qarşılıqlı təsirindən asılı olacaq.
Azərbaycan üçün bu dinamikanın əhəmiyyəti ilk növbədə neft qiymətlərinin qlobal bazardakı istiqaməti ilə bağlıdır. Ölkənin əsas ixrac məhsullarından biri olan “Azeri Light”ın dəyəri beynəlxalq neft bazarındakı qiymət dəyişikliklərinə həssasdır. ABŞ kimi böyük enerji bazarının strateji ehtiyatlardan istifadə etməsi qısamüddətli dövrdə qiymət artımını məhdudlaşdıran amil ola bilər. Digər tərəfdən, geosiyasi risklərin davam etməsi və əsas nəqliyyat marşrutlarında təchizat təhlükələrinin qalması neft qiymətlərində yüksək volatilliyin saxlanmasına səbəb ola bilər.
Hazırkı göstərici həm də enerji təhlükəsizliyində strateji ehtiyatların rolunu yenidən ön plana çıxarır. ABŞ-ın SPR-si tarixən fövqəladə hallarda bazara müdaxilə etmək üçün nəzərdə tutulub və əvvəlki böhranlarda da bu funksiyanı yerinə yetirib. Ehtiyatların 283,8 milyon barelə qədər azalması həmin mexanizmin imkanlarının tükəndiyi anlamına gəlmir, lakin böyük həcmli və ardıcıl istifadədən sonra ehtiyatların bərpasının enerji siyasətinin ayrıca istiqamətinə çevriləcəyini göstərir.
Beləliklə, ABŞ-ın strateji neft ehtiyatının 44 ilin minimumuna düşməsi yalnız statistik rekord deyil. Bu göstərici qlobal enerji bazarında fövqəladə təchizat risklərinin idarə olunması üçün strateji ehtiyatlardan daha fəal istifadə edildiyini göstərən mühüm indikatorlardan biridir. Qarşıdakı dövrdə əsas məsələ ehtiyatların hansı sürətlə bərpa ediləcəyi, neft təchizatındakı geosiyasi risklərin necə dəyişəcəyi və dünya bazarında qiymətlərin hansı diapazonda formalaşacağı olacaq. Bu amillərin hər biri Azərbaycanın neft gəlirləri və enerji ixracının valyuta daxilolmalarına təsir baxımından da əhəmiyyət daşıyır.
Nuray,
AzNews.az
.jpg)
