- İşin içi
- 17:15
- 1 343
Britaniyada dizel rekordu - ŞƏRH
Böyük Britaniyada dizel yanacağının orta pərakəndə qiymətinin litri 1,9918 funt sterlinqə yüksələrək tarixi maksimuma çatıb. RAC-ın məlumatına görə, bununla 2022-ci ilin iyununda qeydə alınmış 1,9909 funt sterlinqlik əvvəlki rekord yenilənib. 55 litrlik avtomobil çəninin doldurulmasının təxminən 110 funta başa gəlməsi yanacaq bahalaşmasının artıq yalnız sürücülərin xərclərinə deyil, bütövlükdə nəqliyyat və istehlak qiymətlərinə təsir edən amilə çevrildiyini göstərir.
Hazırkı bahalaşmanın əsas səbəbi qlobal dizel təchizatındakı sıxlaşmadır. Yaxın Şərqdə ABŞ-İran qarşıdurması fonunda enerji infrastrukturuna və nəqliyyat marşrutlarına yaranan risklər neft və neft məhsullarının tədarükünə dair qeyri-müəyyənliyi artırıb. Sentyabrın 28-də ABŞ-İran danışıqlarında irəliləyişin olmaması fonunda “Brent”in qiymətinin təxminən 4% artaraq 108 dollar ətrafına yüksəlməsi xam neft bazarında geosiyasi riskin yenidən gücləndiyini göstərib.
Dizel bazarındakı vəziyyət isə xam neft qiymətlərindən daha mürəkkəbdir. Çünki dizelin son qiyməti yalnız bir barel neftin dəyərindən formalaşmır; emal gücləri, neft məhsullarının ehtiyatları, logistika xərcləri və regional ticarət axınları da mühüm rol oynayır. Reuters-in son təhlilinə görə, qlobal dizel qiymətləri rekord səviyyələrə yüksəlib və Yaxın Şərqdən dizel ixracının mart-avqust aylarında əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən yarıya enməsi bazardakı sıxlığı gücləndirib. Eyni zamanda Avropada dizel fyuçerslərinin 2026-cı ilin əvvəlindən bəri iki dəfədən çox artması məhsul bazarında problemin miqyasını göstərir.
Böyük Britaniya üçün məsələni daha həssas edən amillərdən biri ölkənin avtomobil nəqliyyatına yüksək dərəcədə bağlı olmasıdır. Dizel yalnız minik avtomobillərində deyil, yük maşınlarında, furqonlarda, kənd təsərrüfatı texnikasında və müxtəlif kommersiya nəqliyyatı vasitələrində geniş istifadə olunur. Buna görə yanacağın qiymətindəki artım logistika şirkətlərinin əməliyyat xərclərini yüksəldir. Daşıma xərclərinin artması isə ərzaq, tikinti materialları, pərakəndə məhsullar və digər malların son qiymətinə mərhələli şəkildə keçə bilər. RAC da rekord qiymətin sürücülərlə yanaşı, dizeldən istifadə edən bizneslər və nəqliyyat sektorunun xidmət göstərdiyi istehlakçılar üçün əlavə xərc yaratdığını vurğulayır.
Yanacağın qiymətində vergi komponenti də mühüm yer tutur. Böyük Britaniyada benzin və dizelə Fuel Duty tətbiq edilir və yanacaq qiymətinə standart 20%-lik ƏDV də daxildir. 2026-cı il üzrə hökumətin təsdiqlədiyi mexanizmə əsasən, müvəqqəti yanacaq vergisi güzəşti 31 dekabr 2026-cı ilədək uzadılıb. Bu, enerji qiymətlərinin daha da kəskin yüksəlməsinin istehlakçıya təsirini müəyyən qədər yumşaldan amildir.
Bununla belə, vergi güzəşti qlobal neft məhsulları bazarında yaranan təklif çatışmazlığını aradan qaldıra bilmir. Əsas məsələ emal zavodlarının əlavə dizel istehsal etmək imkanlarının məhdud olmasıdır. Dünya üzrə bir sıra emal güclərinin yüksək yüklənmə ilə işləməsi və bəzi mühüm ixracatçıların tədarükünün azalması məhsul bazarında ehtiyat imkanlarını daraldır. Belə şəraitdə xam neftin qiymətində nisbətən kiçik dəyişiklik belə dizel kimi konkret məhsullarda daha böyük qiymət reaksiyası yarada bilər.
Yanacağın bahalaşmasının iqtisadi təsiri yalnız nəqliyyat xərcləri ilə məhdudlaşmır. Dizel qiymətlərinin yüksəlməsi kənd təsərrüfatında texnika xərclərini, sənayedə logistika məsrəflərini və tikinti sektorunda materialların daşınma dəyərini artırır. Nəticədə enerji inflyasiyası digər məhsul və xidmətlərin qiymətlərinə də ötürülə bilər. Bu mexanizm xüsusilə təchizat zəncirinin uzun olduğu iqtisadiyyatlarda daha aydın görünür. ABŞ-da da dizel qiymətlərinin kəskin yüksəlməsi yükdaşıma xərclərinin artmasına səbəb olur və bunun istehlak qiymətlərinə ötürülməsi riski diqqətdə saxlanılır.
Azərbaycan baxımından da bu prosesin dolayı təsirləri mövcuddur. Qlobal dizel və neft məhsulları qiymətlərinin yüksəlməsi beynəlxalq daşımaların maya dəyərini artırır. Bu isə idxal olunan məhsulların logistika komponentinə təsir göstərə bilər. Digər tərəfdən, enerji ixracatçısı kimi neft qiymətlərinin yüksəlməsi Azərbaycanın ixrac gəlirləri üçün əlverişli xarici bazar şəraiti yaradır. Beləliklə, eyni enerji şoku müxtəlif iqtisadi kanallardan fərqli nəticələr doğura bilər: ixrac gəlirlərinə müsbət, beynəlxalq nəqliyyat və idxal xərclərinə isə artırıcı təsir göstərə bilər.
Britaniyada dizelin litri üçün 1,9918 funtluq rekord qiymət bu baxımdan yalnız yanacaqdoldurma məntəqələrindəki göstərici deyil. Bu rəqəm Yaxın Şərqdəki geosiyasi hadisələrin qlobal enerji və logistika zəncirinə nə qədər sürətlə ötürüldüyünü göstərən konkret nümunədir. Qarşıdakı dövrdə qiymətlərin istiqaməti əsasən ABŞ-İran qarşıdurmasının inkişafından, Hörmüz boğazından enerji axınlarının sabitliyindən, neft emalı imkanlarından və qlobal dizel ehtiyatlarının bərpa sürətindən asılı olacaq. Mövcud şərait isə enerji bazarında risklərin hələ yüksək olaraq qaldığını göstərir.
Nuray,
AzNews.az
DİGƏR XƏBƏRLƏR
.jpg)
