- İşin içi
- 15:04
- 1 316
Təbii qaz 3 dollara düşdü: bazarda qiymət təzyiqi artır - ŞƏRH
.jpg)
Nyu-Yorkun “NYMEX” əmtəə birjasında təbii qazın qiymətinin 4,01% azalaraq 1 milyon BTU üçün 3,07 dollara düşməsi ABŞ qaz bazarında təklifin tələbi üstələdiyini göstərən son siqnallardan biridir. Oktyabr çatdırılmalı fyuçerslərdəki bu geriləmə xüsusilə diqqət çəkir, çünki qarşıdakı dövr Şimal yarımkürəsində istilik mövsümünə keçidlə xarakterizə olunur. Buna baxmayaraq, bazarda hazırda qiymətləri yuxarı çəkən kəskin təklif çatışmazlığından çox, yüksək hasilat və kifayət qədər qaz ehtiyatlarının yaratdığı təzyiq üstünlük təşkil edir.
ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının son məlumatları bu vəziyyəti aydın göstərir. Agentlik ABŞ-da 2026-cı ilin 31 oktyabrına təbii qaz ehtiyatlarının 3 969 milyard kubfut təşkil edəcəyini və bunun son beş ilin orta göstəricisindən 5% yüksək olacağını gözləyir. Ehtiyatların yüksək səviyyədə qalmasının əsas səbəblərindən biri son aylarda hasilatın sürətlə artmasıdır. Belə şəraitdə qış mövsümünə daxil olan bazarın əlavə tələbi qarşılamaq üçün daha geniş ehtiyat imkanına malik olması qiymətlər üzərindəki yüksəliş təzyiqini məhdudlaşdırır.
Son aylardakı faktiki qiymət dinamikası da eyni tendensiyanı göstərir. EIA-nın məlumatına görə, Henry Hub üzrə spot qiymət iyun-avqust aylarında orta hesabla 2,93 dollar/MMBtu olub ki, bu da ötən ilin eyni dövründən 6% aşağıdır. Maraqlıdır ki, həmin dövrdə ABŞ-da iyul ayı üzrə rekord isti hava elektrik enerjisinə, dolayısıyla qazla işləyən elektrik stansiyalarına tələbi artırsa da, rekord hasilat, yüksək ehtiyatlar və bərpa olunan enerjinin istehsalındakı artım qiymətlərdə daha ciddi yüksəlişin qarşısını alıb.
Təbii qaz bazarında qiymətin formalaşmasında hasilat və ehtiyatlarla yanaşı, mayeləşdirilmiş təbii qazın ixracı da mühüm rol oynayır. ABŞ 2026-cı ilin ilk yarısında orta hesabla sutkada 17,4 milyard kubfut LNG ixrac edib ki, bu da 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 23% çoxdur. Yeni terminalların işə düşməsi və mövcud güclərin genişləndirilməsi ixrac imkanlarını artırıb. Digər tərəfdən, LNG terminallarında texniki xidmət və bəzi dövrlərdə ixrac güclərindən tam istifadə olunmaması daxili bazarda qaz tələbinin artımını məhdudlaşdırıb.
Burada mühüm iqtisadi mexanizm ondan ibarətdir ki, ABŞ-da hasil edilən qazın bir hissəsi daxili bazarda istehlak olunur, digər hissəsi isə LNG formasında dünya bazarına çıxarılır. İxrac güclərinin artması normal şəraitdə daxili bazardan daha çox qazın çıxarılmasına və qiymətlərin yüksəlməsinə şərait yarada bilər. Lakin hasilatın da paralel şəkildə genişlənməsi bu təsiri kompensasiya edir. Hazırkı bazar göstəriciləri məhz bu balansın təklif tərəfinin xeyrinə formalaşdığını göstərir.
Qiymətin 3,07 dollara enməsinin digər tərəfi mövsümi amillərlə bağlıdır. Təbii qaz tələbi ABŞ-da hava şəraitindən ciddi şəkildə asılıdır: qışda yaşayış və kommersiya sektorunda isitmə tələbi artır, yayda isə yüksək temperatur elektrik enerjisinə olan tələbi və bununla əlaqədar qazla işləyən elektrik stansiyalarının istehlakını yüksəldə bilər. Hazırkı mərhələdə isə yay tələbinin pik dövrü arxada qaldığı üçün bazar tədricən qış mövsümünə hazırlaşır. Qışın sərt keçməsi ehtiyatlardan daha sürətli istifadəni və qiymətlərin yüksəlməsi üçün şəraitin yaranmasını sürətləndirə bilər. Əksinə, mülayim hava yüksək ehtiyatların daha uzun müddət qorunmasına imkan verər.
Bununla yanaşı, 3 dollar ətrafındakı qiymət səviyyəsi ABŞ qaz sənayesi üçün həm imkan, həm də məhdudiyyət yaradır. Aşağı qiymətlər istehlakçılar və qazdan elektrik istehsal edən şirkətlər üçün xərclərin azalması baxımından əlverişlidir. Lakin hasilatçıların gəlirlərinin azalması yeni quyulara investisiya qərarlarına təsir göstərə bilər. Bu isə uzun müddətdə təklif artımının sürətini zəiflədə və bazarın qiymət balansını dəyişə bilər. Beləliklə, cari ucuzlaşma yalnız istehlakçı üçün qiymət üstünlüyü deyil, eyni zamanda gələcək hasilat dinamikasının formalaşmasına təsir edən iqtisadi siqnaldır.
Qlobal qaz bazarı baxımından ABŞ-dakı vəziyyət Avropa və Asiya bazarları üçün də əhəmiyyətlidir. ABŞ LNG ixracının artması qlobal mayeləşdirilmiş qaz təklifini genişləndirir və müxtəlif regionların boru kəməri qazından əlavə alternativ mənbələrə çıxış imkanını artırır. Bu, xüsusilə Avropa bazarında enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi baxımından mühüm amildir. Lakin LNG qiymətlərinin yalnız ABŞ-dakı Henry Hub göstəricisi ilə müəyyənləşmədiyini də nəzərə almaq lazımdır. Daşıma xərcləri, qazın mayeləşdirilməsi, terminal imkanları, Asiya və Avropadakı hava şəraiti və regional ehtiyat səviyyələri yekun qiymət formalaşmasında ayrıca rol oynayır.
Azərbaycan üçün qlobal qaz bazarındakı bu dəyişikliklər ixrac bazarlarının diversifikasiyası və enerji infrastrukturunun səmərəli istifadəsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. ABŞ-da hasilatın yüksək, daxili ehtiyatların isə rahat səviyyədə olması qlobal LNG təklifinin artmasına şərait yaradır. Bu isə təbii qaz ixrac edən ölkələr üçün bazarlarda rəqabətin güclənməsi ilə yanaşı, uzunmüddətli müqavilələr, nəqliyyat infrastrukturu və çevik təchizat mexanizmlərinin əhəmiyyətini artırır.
Hazırkı 3,07 dollarlıq göstəricini qiymətləndirərkən əsas məsələ onun hansı istiqamətdə dəyişəcəyindən çox, bazarda qiyməti müəyyən edən amillərin necə balanslaşacağıdır. EIA-nın hesablamalarında yüksək ehtiyatların qış mövsümünə keçidi nisbətən rahatlaşdıracağı gözlənilir. Eyni zamanda LNG ixracının artması və hava şəraitinin dəyişməsi tələb tərəfdə yeni təzyiqlər yarada bilər. Buna görə təbii qaz bazarında qarşıdakı dövr üçün əsas determinantlar ehtiyatların səviyyəsi, hasilatın tempi, LNG ixracı və qış temperaturu olaraq qalır.
Nuray,
AzNews.az
DİGƏR XƏBƏRLƏR
.jpg)
.jpg)