- İşin içi
- 18:30
- 642
Rusiyanın rubl məhdudiyyəti Azərbaycan iqtisadiyyatına necə təsir edəcək? - ŞƏRH
Rusiyanın fiziki şəxslərin ölkədən nağd rubl çıxarmasına dair məhdudiyyəti Azərbaycanı da əhatə edən yeni qaydalarla genişləndirməsi ilk növbədə valyuta hərəkətinə nəzarətin sərtləşdirilməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Yeni qaydaya əsasən, fiziki şəxslər Rusiyadan Azərbaycan, Tacikistan, Özbəkistan və Aİİ ölkələrinə 1 milyon rubldan artıq nağd Rusiya valyutası çıxara bilməyəcəklər. Hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar üçün isə məhdudiyyət məbləğindən asılı olmayaraq tətbiq edilir.
Məhdudiyyətin Azərbaycanı əhatə etməsi xüsusilə diqqətçəkəndir. Çünki Azərbaycan Aİİ üzvü olmasa da, Rusiya ilə həm ticarət, həm də əhali və biznes əlaqələri baxımından sıx iqtisadi münasibətlərə malikdir. 2025-ci ildə Rusiyanın Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsində payı 10 faiz təşkil edib və bu göstərici ölkəni Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından birinə çevirib. Bu səbəbdən Rusiyada nağd pul dövriyyəsinə tətbiq olunan hər hansı yeni məhdudiyyətin yalnız valyuta bazarına deyil, sərhədyanı ticarətə və fiziki şəxslərin maliyyə əməliyyatlarına da müəyyən təsirləri ola bilər.
Burada əsas məqam məhdudiyyətin bütün maliyyə köçürmələrinə şamil edilməməsidir. Söhbət məhz fiziki formada nağd rublun Rusiyadan çıxarılmasından gedir. Bu isə bank köçürmələri, hesablaşma sistemləri və digər nağdsız ödəniş kanallarının əhəmiyyətini artırır. Başqa sözlə, ticarət və xidmətlər üzrə qanuni maliyyə dövriyyəsinin rəqəmsal və bank kanallarına keçməsi sürətlənə bilər. Rusiya ilə işləyən Azərbaycan şirkətləri üçün də bu, hesablaşmaların əvvəlcədən planlaşdırılmasını və bank infrastrukturu üzərindən aparılan əməliyyatların rolunun artmasını gündəmə gətirir.
Fiziki şəxslər baxımından isə təsirin miqyası onların maliyyə davranışından asılı olacaq. 1 milyon rubl müəyyən edilmiş hədd olduğuna görə gündəlik turist səfərləri və kiçik məbləğli fərdi xərclər üçün məhdudiyyətin birbaşa təsiri nisbətən məhdud qala bilər. Lakin daha böyük həcmdə nağd vəsaitlə hərəkət edən şəxslər üçün alternativ maliyyə kanallarından istifadə zərurəti yaranacaq. Xüsusilə sərhədyanı ticarət və nağd hesablaşmalardan istifadə edən kiçik sahibkarlıq subyektləri üçün yeni qaydanın praktiki əhəmiyyəti daha yüksək ola bilər.
Qaydanın hüquqi şəxslərə və fərdi sahibkarlara məbləğindən asılı olmayaraq tətbiqi isə daha ciddi siqnaldır. Bu, Rusiyanın yalnız müəyyən həddən yuxarı kapital çıxışını məhdudlaşdırmaqla kifayətlənmədiyini, biznes subyektlərinin nağd valyuta ixracına ayrıca nəzarət mexanizmi tətbiq etdiyini göstərir. Belə yanaşma beynəlxalq sanksiyalar, valyuta riskləri və maliyyə axınlarının izlənməsi ilə bağlı son illərdə güclənən qlobal tendensiyaya da uyğundur.
Azərbaycan üçün digər mühüm məqam Rusiyadan daxil olan pul axınlarıdır. Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-may aylarında ölkəyə daxil olan pul köçürmələrinin həcmi illik müqayisədə 28,8 faiz artaraq 560,1 milyon ABŞ dollarına çatıb. Bu vəsaitlərin nağd rublun fiziki şəkildə ölkəyə gətirilməsi ilə eyniləşdirilməsi düzgün olmazdı, çünki rəsmi pul köçürmələri əsasən maliyyə sistemi vasitəsilə həyata keçirilir. Lakin rəqəm Rusiya ilə Azərbaycan arasında fərdi maliyyə əlaqələrinin hələ də əhəmiyyətli olduğunu göstərir.
Eyni zamanda, Azərbaycanın maliyyə sistemi son dövrdə nağdsız və xarici valyuta bazarındakı institusional mexanizmlərin genişləndiyi mərhələdədir. Mərkəzi Bankın məlumatına görə, 2026-cı ilin avqustunda valyuta bazarında 1,5 milyard ABŞ dolları həcmində alış yönlü müdaxilə həyata keçirilib və ilin əvvəlindən rəsmi valyuta ehtiyatları 33 faiz artaraq 15,3 milyard dollara çatıb. Bu şəraitdə Rusiyanın nağd rubl dövriyyəsinə nəzarəti Azərbaycanın valyuta bazarında ciddi makroiqtisadi şok yaratmaqdan daha çox, müəyyən əməliyyatların forması və kanallarına təsir göstərə bilər.
Digər tərəfdən, yeni qayda Rusiya-Azərbaycan iqtisadi münasibətlərində hesablaşmaların daha şəffaf və bank kanallarına əsaslanan modelə keçidini sürətləndirə bilər. Bu, xüsusilə hüquqi şəxslər üçün nağd puldan istifadənin azalması, elektron ödənişlərin və banklararası hesablaşmaların genişlənməsi ilə nəticələnə bilər. Uzunmüddətli perspektivdə belə dəyişikliklər maliyyə əməliyyatlarının izlənməsi və risklərin idarə olunması baxımından daha sistemli mühit yarada bilər.
Azərbaycan-Rusiya ticarətinin həcmi və iqtisadi əlaqələrin çoxşaxəliliyi nəzərə alınaraq, əsas məsələ yeni məhdudiyyətin özündən daha çox onun biznesin hesablaşma mexanizmlərinə necə təsir göstərəcəyidir. Əgər bank və ödəniş kanalları vasitəsilə hesablaşmaların əlçatanlığı qorunarsa, nağd rublun ixracına qoyulan məhdudiyyətin real sektor üzrə təsiri məhdud qala bilər. Əksinə, nağd puldan istifadə edən müəyyən biznes seqmentləri üçün əlavə əməliyyat xərcləri və uyğunlaşma ehtiyacı yarana bilər. Buna görə də yeni qərar Rusiya ilə iqtisadi əlaqələrdə nağd hesablaşmaların deyil, daha çox formal və rəqəmsal maliyyə kanallarının rolunu artıran amil kimi çıxış edə bilər.
Nuray,
AzNews.az
