- İşin içi
- 14:00
- 800
Azərkosmosun xidmət ixracı artır: Azərbaycan kosmosda gəlir qazanır - ŞƏRH
Azərbaycanda kosmik xidmətlərin ixracı qeyri-neft sektorunun yeni və yüksək texnologiyalı istiqamətlərindən biri kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Bu ilin yanvar-avqust aylarında “Azərkosmos” dünyanın 36 ölkəsindən olan 95-ə yaxın şirkətə ümumilikdə 17,4 milyon ABŞ dolları dəyərində telekommunikasiya xidmətləri göstərib. Formalaşan gəlirlərin 61 faizinin ixrac əməliyyatlarının payına düşməsi peyk xidmətlərinin artıq yalnız texnoloji deyil, həm də kommersiya baxımından əhəmiyyətli ixrac məhsuluna çevrildiyini göstərir.
Bu dinamikanı ilin əvvəlindən formalaşan göstəricilərlə müqayisə etdikdə də artım xətti aydın görünür. Yanvar-iyun aylarında “Azərkosmos”un xidmət ixracı 13,1 milyon dollar, yanvar-iyulda isə 15,2 milyon dollar təşkil edib. İyul ayının göstəricisi əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 50,5 faiz artıb və ixrac gəlirlərinin ümumi gəlirlərdəki payı 62 faiz olub. Bu, avqust ayına qədər ixracın daha 2,2 milyon dollar artdığını və xidmətlərin xarici bazarlarda satışının sabit kommersiya xətti üzrə davam etdiyini göstərir.
Peyk telekommunikasiya xidmətlərinin iqtisadi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, burada ixrac olunan əsas məhsul fiziki əmtəə deyil, yüksək əlavə dəyər yaradan texnoloji xidmətdir. Belə xidmətlərin ixracı üçün xammal və ənənəvi logistika infrastrukturundan daha çox peyk tutumu, yerüstü infrastruktur, texniki xidmət, proqram təminatı və beynəlxalq müştəri şəbəkəsi tələb olunur. Bu səbəbdən kosmik xidmətlərin inkişafı Azərbaycanın qeyri-neft ixracının strukturunda daha mürəkkəb və texnologiya tutumlu istiqamətlərin genişlənməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.
“Azərkosmos”un ixrac coğrafiyası da bu baxımdan diqqət çəkir. Yanvar-avqust aylarında ən böyük gəlirlər Böyük Britaniya və Lüksemburqdan formalaşıb, onların ardınca Türkiyə, Pakistan və Tanzaniya gəlib. İlin ilk yeddi ayında da Böyük Britaniya və Lüksemburq əsas bazarlar olub. Bu coğrafiyanın xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, xidmətlər yalnız yaxın regionla məhdudlaşmır və Avropa, Asiya və Afrika bazarlarını əhatə edir. Belə şaxələndirmə peyk xidmətlərinin ixrac potensialının regional çərçivədən daha geniş olduğunu göstərir.
Qlobal miqyasda peyk rabitəsinə tələbin artması bu istiqamət üçün əlavə iqtisadi imkanlar yaradır. Peyklər televiziya yayımı ilə yanaşı, internet bağlantısı, məlumat ötürülməsi, mobil rabitənin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi, fövqəladə hallar zamanı kommunikasiya və müxtəlif korporativ həllərin təmin edilməsində istifadə olunur. Xüsusilə yerüstü telekommunikasiya infrastrukturunun məhdud olduğu ərazilərdə peyk texnologiyaları mühüm alternativ rolunu saxlayır. Eyni zamanda çoxorbitli peyk şəbəkələrinin, süni intellekt əsaslı peyk idarəetməsinin və yerüstü infrastrukturun rəqəmsallaşdırılmasının inkişafı sektorun kommersiya modelini də dəyişir. “Azərkosmos”un 2026-cı ildə beynəlxalq kosmik və telekommunikasiya tədbirlərində bu yeni texnologiyalar üzrə əməkdaşlığa diqqət ayırması sektorun gələcək istiqamətlərinin məhz bu sahələrə doğru genişləndiyini göstərir.
Digər tərəfdən, xidmət ixracının 61 faiz təşkil etməsi mühüm göstərici olsa da, ixrac coğrafiyasının və müştəri bazasının davamlı genişləndirilməsi kommersiya dayanıqlığı üçün əhəmiyyətlidir. 2025-ci ildə “Azərkosmos”un xidmət ixracından əldə etdiyi gəlir 18 milyon dollar ətrafında olub və xidmət ixracı ümumi gəlirlərin 66 faizini təşkil edib. Həmin il xidmətlərdən təxminən 100 şirkət 43 ölkədə istifadə edib. 2026-cı ilin ilk yeddi ayında isə müştəri sayı təxminən 95 şirkət səviyyəsində qalıb, xidmətlərin göstərildiyi ölkələrin sayı 35 olub. Bu rəqəmlər bazarın yalnız yeni müştərilərlə deyil, mövcud müştərilərə daha yüksək dəyərli xidmətlərin satılması hesabına da böyüdüyünü göstərən amillərdən biridir.
Azərbaycan üçün əsas iqtisadi nəticə isə kosmik infrastrukturun tədricən ixrac gəliri yaradan aktivə çevrilməsidir. Əgər ənənəvi ixracda əsas gəlir mənbələri enerji, xammal və fiziki məhsullardırsa, peyk xidmətlərində əsas dəyər texnologiya və intellektual kapital üzərindən formalaşır. Bu xüsusiyyət qeyri-neft ixracının şaxələndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Üstəlik, belə xidmətlərin ixracı ölkənin beynəlxalq texnoloji əməkdaşlıqlarını genişləndirə və yeni rəqəmsal xidmətlərin formalaşması üçün kommersiya bazası yarada bilər.
Hazırkı 17,4 milyon dollarlıq göstərici miqyas etibarilə Azərbaycanın ümumi xarici ticarət dövriyyəsi ilə müqayisədə böyük rəqəm deyil. Lakin burada əsas göstərici gəlirin mütləq həcmi ilə yanaşı, onun hansı iqtisadi fəaliyyətdən formalaşmasıdır. Yüksək texnologiyalı xidmətlərin xarici bazarlara satılması iqtisadiyyatın daha çox əlavə dəyər yaradan sahələrə keçidi baxımından mühüm göstərici hesab olunur. “Azərkosmos”un 36 ölkədə 95-ə yaxın şirkətlə işləməsi də Azərbaycanın kosmik xidmətlərinin artıq beynəlxalq kommersiya bazarında müəyyən müştəri şəbəkəsinə malik olduğunu göstərir.
Beləliklə, peyk telekommunikasiya xidmətlərinin ixracındakı artım Azərbaycanın qeyri-neft sektorunda yeni nəsil xidmətlərin payının genişləndiyini göstərən konkret nümunələrdən biridir. Qarşıdakı mərhələdə bu istiqamətin iqtisadi əhəmiyyətini müəyyən edən əsas amillər peyk xidmətlərinin yeni bazarlara çıxarılması, yüksək əlavə dəyərli məhsulların çeşidinin artırılması və mövcud texnoloji imkanların daha geniş kommersiya tətbiqlərinə çevrilməsi olacaq. Bu baxımdan kosmik sektor tədricən yalnız texnoloji infrastruktur deyil, Azərbaycanın xidmət ixracının inkişaf edən istiqamətlərindən biri kimi də formalaşır.
Nuray,
AzNews.az
.jpg)