- İşin içi
- 19:08
- 691
Torpaq xidmətinin elektronlaşması nəyi dəyişəcək? - ŞƏRH
Torpaq sahələrinin sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı xidmətin tam elektronlaşdırılması daşınmaz əmlak idarəçiliyində rəqəmsal transformasiyanın daha bir mərhələsidir. İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tətbiq etdiyi yeni mexanizm vətəndaşların müraciəti elektron qaydada göndərməsinə, xidmətin nəticəsini isə rəqəmsal formada əldə etməsinə imkan verir. Mahiyyət etibarilə dəyişiklik yalnız kağız sənəd dövriyyəsinin aradan qaldırılması deyil, torpaq məlumatlarının daha dəqiq, izlənilə bilən və müasir geodeziya texnologiyaları ilə əlaqələndirilən idarəetmə modelinə keçirilməsi deməkdir.
Torpaq sərhədlərinin dəqiq müəyyənləşdirilməsi daşınmaz əmlak bazarının normal fəaliyyəti üçün fundamental məsələlərdən biridir. Sahənin faktiki sərhədləri ilə texniki və hüquqi sənədlərdəki məlumatlar arasında uyğunsuzluq yarandıqda satış, icarə, tikinti, bölünmə və digər əməliyyatlarda hüquqi risklər meydana çıxa bilər. Yeni xidmətin döngə nöqtələrinin müasir geodeziya avadanlığı ilə yer üzərində müəyyən edilməsini nəzərdə tutması bu risklərin ilkin mərhələdə azaldılmasına imkan verir.
Məsələnin iqtisadi tərəfi xüsusilə tikinti və investisiya layihələrində özünü göstərir. İnvestor üçün torpaq sahəsinin dəqiq koordinatlarının əvvəlcədən müəyyən edilməsi layihənin hüquqi və texniki risklərinin qiymətləndirilməsini asanlaşdırır. Tikinti başlamazdan əvvəl ərazinin dəqiq nişanlanması isə sonradan sərhəd pozuntusu, qonşu sahələrlə üst-üstə düşmə və layihə sənədlərinin faktiki vəziyyətə uyğun gəlməməsi kimi problemlərin qarşısını almağa kömək edə bilər. Bu, xüsusilə yüksək dəyərli şəhər torpaqlarında daha böyük əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanda daşınmaz əmlak üzrə rəqəmsal xidmətlərin genişləndirilməsi üçün kifayət qədər böyük istifadə bazası mövcuddur. Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında daşınmaz əmlak üzərində 237 785 mülkiyyət hüququ dövlət qeydiyyatına alınıb. Bu göstərici əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1,65 faiz çoxdur. Belə böyük həcmdə əmlak əməliyyatlarının mövcudluğu torpaq və digər daşınmaz əmlak məlumatlarının elektron idarə olunmasının praktiki əhəmiyyətini artırır.
Elektron müraciət mexanizminin digər üstünlüyü xidmət prosesinin izlənilə bilməsidir. Kağız üzərində müraciət modelində sənədin təqdim olunması, icra mərhələsi və nəticənin alınması üçün fiziki iştirak tələb oluna bilərdi. Elektron sistemdə isə müraciətin rəqəmsal izinin formalaşması həm vətəndaş üçün prosesə çıxışı asanlaşdırır, həm də dövlət qurumu üçün xidmətin icrasını daha sistemli şəkildə idarə etməyə imkan verir. Burada əsas iqtisadi effekt vətəndaşın ödədiyi rüsumdan daha çox, vaxt və əməliyyat xərclərinin azalması ilə bağlıdır.
Dünya təcrübəsində də torpaq idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması yalnız elektron ərizə qəbulundan ibarət deyil. Müasir kadastr sistemlərində koordinat məlumatları, mülkiyyət hüquqları, torpaqdan istifadə təyinatı və digər məkan məlumatlarının vahid rəqəmsal infrastrukturda əlaqələndirilməsi əsas istiqamətlərdəndir. Bu model torpağın hüquqi statusu ilə onun faktiki coğrafi mövqeyinin daha dəqiq uzlaşdırılmasına şərait yaradır və gələcəkdə şəhərsalma, infrastruktur planlaşdırılması və investisiya qərarlarının keyfiyyətini də yüksəldə bilər.
Azərbaycan üçün növbəti mərhələdə elektron xidmətlərin müxtəlif daşınmaz əmlak məlumat sistemləri ilə inteqrasiyası xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Torpağın koordinatlarının müəyyənləşdirilməsi xidməti kadastr, qeydiyyat, şəhərsalma və tikinti icazələri ilə bağlı rəqəmsal məlumatlarla daha sıx əlaqələndirildikcə, istifadəçi üçün vahid xidmət zənciri formalaşa bilər. Belə inteqrasiya vətəndaşın eyni məlumatı müxtəlif dövlət qurumlarına təkrar təqdim etməsi ehtiyacını da azalda bilər.
Bununla yanaşı, rəqəmsallaşmanın real nəticəsi sistemdə saxlanılan məlumatların dəqiqliyindən asılıdır. Elektron xidmətin sürətli olması qədər koordinatların düzgün müəyyənləşdirilməsi, kadastr məlumatlarının aktuallığı və texniki sənədlərlə hüquqi məlumatların uyğunluğu da vacibdir. Buna görə müasir geodeziya avadanlıqlarından istifadə ilə yanaşı, məlumat bazalarının mütəmadi yenilənməsi və rəqəmsal kadastrın əhatə dairəsinin genişləndirilməsi prosesin əsas şərtlərindən biri olaraq qalır.
Ümumilikdə, torpaq koordinatlarının yerində müəyyənləşdirilməsi xidmətinin elektronlaşdırılması daşınmaz əmlak bazarında şəffaflığın və hüquqi müəyyənliyin gücləndirilməsinə xidmət edən texniki yenilikdir. Bu cür xidmətlər genişləndikcə rəqəmsal kadastrın formalaşması sürətlənə, torpaqla bağlı mübahisələrin profilaktikası güclənə və tikinti-investisiya layihələrinin ilkin hazırlıq mərhələsində risklərin qiymətləndirilməsi daha səmərəli həyata keçirilə bilər. Nəticədə rəqəmsallaşmanın əsas iqtisadi effekti sadəcə kağız dövriyyəsinin azalmasında deyil, torpaq resurslarının daha dəqiq və proqnozlaşdırıla bilən şəkildə idarə olunmasında ortaya çıxır.
Nuray,
AzNews.az
