Davamlı inkişafı hansı iqtisadi sınaqlarla üzləşir? - ARAŞDIRMA

Davamlı inkişaf anlayışı iqtisadi nəzəriyyələrdə uzun müddətdir ki, prioritet mövzu kimi çıxış edir və praktikada onun tətbiqi ölkələrin iqtisadi strategiyalarına birbaşa təsir göstərir. Bu konsept sadəcə resursların qorunmasını deyil, həm də iqtisadi artım, sosial rifah və ekoloji tarazlığın harmonik inteqrasiyasını nəzərdə tutur. Lakin real iqtisadi praktika göstərir ki, davamlı inkişafın həyata keçirilməsi nəzəri modeldən daha mürəkkəb prosesdir və bir sıra sınaqlarla üzləşir.

Qlobal təcrübədə davamlı inkişafın iqtisadi sınaqları əsasən üç istiqamətdə özünü göstərir. Birincisi, qısa müddətli mənfəət və uzunmüddətli davamlılıq arasında balansın təmin edilməsidir. İnkişaf etmiş ölkələrin çoxunda bu balans iqtisadi siyasətin mərkəzində durur, lakin inkişaf etməkdə olan ölkələrdə kapital məhdudiyyətləri və bazar təzyiqləri qısamüddətli gəlirə üstünlük verilməsinə səbəb olur. Məsələn, BMT-nin davamlı inkişaf məqsədləri üzrə hesabatları göstərir ki, bir çox ölkələrdə ekologiya və sosial rifah sahəsindəki sərmayələr iqtisadi böhranlar zamanı təxirə salınır və ya azaldılır.

İkincisi, resurslardan səmərəli istifadə və istehsalın ekoloji davamlılığı sahəsində texnoloji və maliyyə sınaqları mövcuddur. Praktikada bərpa olunan enerji, tullantıların idarə edilməsi və “yaşıl” texnologiyaların tətbiqi layihələri yüksək ilkin investisiya tələb edir və qısa müddətdə rentabellik göstərə bilmir. ABŞ və Avropa ölkələrində aparılan araşdırmalar göstərir ki, enerji effektivliyi və karbon emissiyasının azaldılması sahəsində sərmayələr uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi fayda gətirsə də, ilkin mərhələdə istehsal xərclərini artırır və bəzi müəssisələrin bazardan çıxma riskini yüksəldir.

Üçüncüsü, sosial və institusional sınaqlar davamlı inkişafın tətbiqini çətinləşdirir. İqtisadi siyasət və korporativ idarəetmədə çevik mexanizmlərin olmaması, normativ bazanın qeyri-kafi olması və sosial maarifləndirmənin zəifliyi layihələrin effektivliyinə mane olur. Məsələn, Asiya və Afrikada aparılan iqtisadi analizlər göstərir ki, yerli idarəetmə strukturlarının dayanıqlılığı zəif olduqda, resursların davamlı istifadəsi və sosial layihələrin icrası ciddi çətinliklərlə üzləşir.

Azərbaycan kontekstində də davamlı inkişaf praktikası müxtəlif iqtisadi sınaqlarla qarşılaşır. Enerji sektoru, xüsusilə bərpa olunan enerji layihələri və tullantıların idarə edilməsi sahəsində ilkin investisiyalar yüksəkdir, lakin dövlət siyasəti və xarici investisiyaların dəstəyi bu sınaqları qismən yumşaldır. Eyni zamanda, iqtisadi diversifikasiya və sosial infrastrukturun inkişafı davamlılıq strategiyasının real nəticə verməsi üçün vacib amillər kimi çıxış edir.

Qlobal və yerli təcrübələr göstərir ki, davamlı inkişaf konsepti iqtisadiyyatın yalnız ekoloji aspekti ilə məhdudlaşmır. O, həm də institusional səriştəlilik, sosial rifah və bazar tələbləri ilə uyğunlaşan iqtisadi strategiyanın inteqrasiyasını tələb edir. Praktikada bu, çoxmərhələli planlaşdırma, maliyyə dəstəyi və texnoloji innovasiyaların kombinasiyasını zəruri edir. Davamlı inkişafın sınaqları isə iqtisadi artım ilə ekoloji və sosial məqsədlərin harmoniyasını qorumağın mürəkkəbliyini bir daha təsdiqləyir.

AzNews.az