Azərbaycanın şəkər ticarətinin iqtisadi mənzərəsi

Ötən ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycanın şəkər və şəkərdən hazırlanan qənnadı məmulatları üzrə xarici ticarətində həm idxal, həm də ixrac istiqamətində artım qeydə alınıb. Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatlarına əsasən, bu məhsullar üzrə idxalın dəyəri 241,15 milyon ABŞ dollarına çatıb və bu, əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10,4 faiz çoxdur. Eyni dövrdə ixrac 59,404 milyon ABŞ dolları təşkil edib və illik ifadədə 54,8 faiz artım göstərib. Rəqəmlər şəkər bazarında dövriyyənin genişləndiyini göstərsə də, ticarət balansında idxalın hələ də əsas paya malik olduğunu ortaya qoyur.

Qlobal səviyyədə şəkər bazarı son illərdə həm iqlim amilləri, həm də enerji və logistika xərclərinin dəyişməsi fonunda dalğalı dinamika nümayiş etdirir. Braziliya, Hindistan və Tailand kimi əsas istehsalçı ölkələrdə məhsuldarlığın dəyişməsi dünya qiymətlərinə birbaşa təsir edir. Şəkərin həm ərzaq, həm də qənnadı sənayesi üçün baza xammal olması ticarət həcmlərini nisbətən sabit saxlayır. Azərbaycanın idxal göstəricilərində artım da məhz daxili istehlakın davamlılığı və yerli istehsalın bu tələbatı tam əvəzləməməsi ilə bağlıdır.

İdxalın ümumi idxalda 1,14 faiz paya malik olması şəkər və qənnadı məmulatlarının makroiqtisadi baxımdan məhdud, lakin stabil seqment olduğunu göstərir. Bu məhsullar istehlak səbətində mühüm yer tutduğuna görə iqtisadi tsikllərdən nisbətən az təsirlənir. Qlobal təcrübə göstərir ki, ərzaq yönümlü məhsullar üzrə idxal həcmləri iqtisadi yavaşlamalar dövründə belə kəskin azalmalara məruz qalmır.

İxrac göstəricilərində müşahidə olunan yüksək artım isə daha çox nisbi bazanın aşağı olması və regional bazarlara çıxış imkanlarının genişlənməsi ilə izah oluna bilər. Şəkərdən hazırlanan qənnadı məmulatları üzrə ixrac əsasən yaxın bazarlara yönəlir və bu məhsulların rəqabət qabiliyyəti qiymət, logistika və dad uyğunluğu kimi amillərdən asılıdır. İxracın ümumi ixracda 0,25 faiz paya malik olması bu sahənin hələ ki, qeyri-neft ixracında məhdud rol oynadığını göstərir, lakin artım tempi emal yönümlü məhsullar üzrə potensialın mövcudluğuna işarə edir.

Məsələnin daha geniş xarici ticarət kontekstində qiymətləndirilməsi də diqqətəlayiqdir. Hesabat dövründə Azərbaycanın ümumi xarici ticarət dövriyyəsi 44 milyard 589 milyon ABŞ dolları təşkil edib və bu, illik müqayisədə 3,4 faiz artım deməkdir. Eyni zamanda, ixracın 3,85 faiz azalması və idxalın 12,9 faiz artması nəticəsində müsbət ticarət saldosu 2,5 dəfə azalaraq 2 milyard 213 milyon ABŞ dollarına enib. Bu fonda şəkər və qənnadı məmulatları üzrə idxal və ixracın paralel artımı ümumi ticarət strukturunda istehlak yönümlü məhsulların çəkisinin artdığını göstərən əlavə göstərici kimi çıxış edir.

Cari statistika şəkər və şəkərdən hazırlanan qənnadı məmulatları üzrə ticarətin Azərbaycanın xarici ticarətində həcmi baxımından məhdud, lakin davamlı seqment olduğunu göstərir. İdxalın üstün mövqeyi daxili istehsalın struktur məhdudiyyətlərini əks etdirir, ixracın sürətli artımı isə emal sənayesinin regional bazarlarda mövcudluq imkanlarının genişləndiyini göstərir. Bu mənzərə ümumi ticarət balansında baş verən dəyişikliklər fonunda şəkər bazarının daha çox istehlak sabitliyi və emal potensialı üzərində formalaşdığını ortaya qoyur.

Aznews.az