Kriptovalyuta bazarı şəffaflıq mərhələsinə keçid edir? - ŞƏRH

Azərbaycanda kriptovalyuta əməliyyatlarının tam izlənilməsi və qeydə alınması istiqamətində atılan addımlar qlobal maliyyə tənzimləmə proseslərinin məntiqi davamı kimi qiymətləndirilir. Məlumata görə, ölkə 2028-ci ildən etibarən İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının hazırladığı Crypto-Asset Reporting Framework (CARF) standartlarına qoşularaq kriptovalyuta əməliyyatları üzrə məlumatların toplanmasına və həmin standartları qəbul etmiş ölkələrlə avtomatik məlumat mübadiləsinə başlayacaq. Bu yanaşmanın əsas məqsədi vergidən yayınma risklərini azaltmaq və çirkli pulların yuyulması ilə mübarizəni gücləndirməkdir.

Son illərdə kriptovalyutaların qlobal maliyyə sistemində tutduğu pay sürətlə artıb. Müxtəlif beynəlxalq hesabatlara əsasən, dünya üzrə kripto aktiv istifadəçilərinin sayı yüz milyonlarla ölçülür və bu bazarın həcmi bir çox ölkələrin maliyyə tənzimləyiciləri üçün artıq sistemli risk faktoru kimi qiymətləndirilir. Məhz bu səbəbdən İƏİT CARF mexanizmini formalaşdıraraq kripto aktivlərin şəffaf şəkildə izlənilməsini, real benefisiarların müəyyənləşdirilməsini və vergi orqanları arasında məlumat mübadiləsini vahid standart əsasında qurmağı hədəfləyib.

Azərbaycanın bu prosesə qoşulması kripto bazarının tənzimlənməsində daha institusional mərhələyə keçidi göstərir. CARF çərçivəsində məlumat toplama öhdəliyi mərkəzləşdirilmiş birjalara, kripto bankomatlara, brokerlərə, eləcə də müəyyən meyarlara cavab verən mərkəzləşdirilməmiş platformalara şamil olunacaq. Bu isə kriptovalyuta əməliyyatlarının anonimlik səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə azaldaraq, maliyyə axınlarının klassik bank sisteminə yaxın şəffaflıq müstəvisinə keçməsini təmin edir.

Qlobal praktikada CARF mexanizmi təkcə vergi nəzarəti aləti kimi deyil, həm də maliyyə təhlükəsizliyi instrumenti kimi qəbul olunur. Kripto aktivlərin sərhədlərarası hərəkəti klassik maliyyə alətlərindən fərqli olaraq daha sürətli və çətin izlənilən olduğu üçün bu sahədə vahid məlumat bazalarının yaradılması dövlətlər üçün prioritetə çevrilib. Hazırda 75 ölkənin CARF-ı tətbiq etməyi öhdəsinə götürməsi və ABŞ-nin 2028-ci ildə standartları qəbul edərək 2029-cu ildən məlumat mübadiləsinə başlamağı planlaşdırması bu yanaşmanın qlobal konsensus səviyyəsinə yüksəldiyini göstərir.

Azərbaycan üçün bu mexanizmin tətbiqi bir neçə istiqamətdə təsir göstərə bilər. Bir tərəfdən, kriptovalyuta bazarında fəaliyyət göstərən fiziki və hüquqi şəxslər üçün vergi öhdəliklərinin daha aydın çərçivədə formalaşması mümkün olacaq. Digər tərəfdən isə, kripto aktivlərin leqallaşma səviyyəsinin artması bu sahənin kölgə iqtisadiyyatı elementi kimi deyil, nəzarət olunan maliyyə aləti kimi qəbul edilməsinə şərait yarada bilər. Bu, beynəlxalq maliyyə institutları və xarici tərəfdaşlar üçün də ölkənin maliyyə sisteminə dair etimad faktorunu gücləndirən amil kimi çıxış edir.

Eyni zamanda, məlumatların toplanmasının gələcəkdə yalnız vergi hesabatı ilə məhdudlaşmayacağı, kripto aktiv sahiblərinin identifikasiyası üçün də istifadə oluna biləcəyi ehtimalı bazarın strukturunda dəyişikliklərə yol aça bilər. Qlobal təcrübə göstərir ki, bu cür tənzimləmə mərhələlərindən sonra kripto bazarında spekulyativ və qısamüddətli əməliyyatlar nisbətən azalır, institusional və uzunmüddətli iştirakçıların payı isə artır.

Ümumilikdə, CARF standartlarının tətbiqi Azərbaycanın kriptovalyuta sahəsində beynəlxalq maliyyə tənzimləmə sisteminə inteqrasiyasını dərinləşdirən addım kimi dəyərləndirilə bilər. Bu yanaşma kripto bazarının tam qadağa deyil, şəffaflıq və hesabatlılıq prinsipləri əsasında idarə olunmasına yönəlib. Mövcud qlobal tendensiyalar fonunda bu model maliyyə sabitliyi, vergi intizamı və beynəlxalq əməkdaşlıq baxımından daha dayanıqlı çərçivə kimi formalaşır.

Aznews.az