Azərbaycan iqtisadi artım proqnozları: Enerji amili və qeyri-neft sektorunun çəkisi - ŞƏRH

BMT-nin 2026 və 2027-ci illər üzrə Azərbaycan iqtisadiyyatına dair açıqladığı artım proqnozları ölkə iqtisadiyyatının orta tempdə, lakin sabit trayektoriya üzrə inkişaf edəcəyinə işarə edir. Təşkilatın qiymətləndirməsinə görə, 2026-cı ildə ÜDM-in 2,7 %, 2027-ci ildə isə 2,6 % artacağı gözlənilir. Bu rəqəmlər 2025-ci ildə qeydə alınan 1,6 %-lik artımdan sonra iqtisadi aktivliyin nisbətən sürətlənəcəyini göstərir və əsasən enerji sektoru ilə qeyri-neft-qaz sahələrində paralel dinamikanın formalaşması ilə əsaslandırılır.

BMT-nin yanaşmasında diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, artımın lokomotivi yenə də təbii qaz hasilatı və ixracının genişlənməsi kimi göstərilir. Qlobal enerji bazarlarında Avropanın təbii qaza olan tələbinin orta müddətdə stabil qalması və Azərbaycanın etibarlı təchizatçı mövqeyinin möhkəmlənməsi bu proqnozun əsas dayaqlarındandır. Eyni zamanda, qeyri-neft-qaz sektorunda müşahidə olunan davamlı, lakin sürətli olmayan artım iqtisadiyyatın struktur baxımından daha balanslı mərhələyə keçdiyini göstərir.

Proqnozların müqayisəsi maraqlı mənzərə ortaya qoyur. Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyi 2026-cı il üçün 2,9 %, 2027-ci il üçün isə 3,3 % artım gözləyir ki, bu da rəsmi daxili gözləntilərin beynəlxalq təşkilatlarla müqayisədə daha optimist olduğunu göstərir. Beynəlxalq reytinq agentlikləri və maliyyə institutları isə daha ehtiyatlı yanaşma sərgiləyir. S&P Global 2 %, Fitch Ratings və Moody’s hər biri 2,5 %, Dünya Bankı 2,4 %, Asiya İnkişaf Bankı 2 %, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı isə 2,5 % artım proqnozlaşdırır. Bu fərqlər əsasən xarici risklərin qiymətləndirilməsi və enerji bazarlarında mümkün dəyişkənliklə bağlıdır.

Qlobal kontekstdə bu proqnozlar ümumi tendensiya ilə üst-üstə düşür. Bir çox inkişaf etməkdə olan enerji ixracatçısı ölkələr üçün 2–3 %-lik artım tempi hazırkı mərhələdə makroiqtisadi sabitliyin qorunması baxımından qənaətbəxş hesab olunur. İnflyasiyanın nəzarətdə saxlanılması, fiskal intizam və valyuta ehtiyatlarının adekvat səviyyədə qalması iqtisadi artımın keyfiyyətinə dair əsas göstəricilər kimi çıxış edir. Azərbaycanın bu parametrlər üzrə mövqeyi beynəlxalq hesabatlarda ümumilikdə sabit kimi dəyərləndirilir.

Qeyri-neft-qaz sektorunun rolu isə proqnozların mərkəzində xüsusi yer tutur. Son illərdə sənaye parkları, logistika, kənd təsərrüfatı və xidmət sektorlarında artım müşahidə olunsa da, bu sahələrin ümumi iqtisadi artıma töhfəsi hələlik enerji sektorunun təsirini tam əvəzləyəcək səviyyəyə çatmayıb. BMT və digər beynəlxalq qurumların ehtiyatlı proqnozları da məhz bu struktur reallığı nəzərə alır. Yəni artımın davamlılığı sektorlararası balansın dərinləşməsindən birbaşa asılıdır.

Maliyyə institutlarının yanaşmasında digər mühüm amil qlobal risk mühitidir. Dünya iqtisadiyyatında zəif artım, geosiyasi qeyri-müəyyənliklər və maliyyə bazarlarında dəyişkənlik fonunda daha yüksək artım tempinin proqnozlaşdırılması konservativ modellər üçün riskli hesab olunur. Bu baxımdan, Azərbaycan üzrə açıqlanan 2–3 % aralığındakı proqnozlar daha çox real və dayanıqlı ssenariyə uyğun gəlir.

BMT və digər beynəlxalq qurumların proqnozları göstərir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı yaxın illərdə kəskin sıçrayışdan çox, ölçülü və idarəolunan artım mərhələsində qalacaq. Enerji sektoru artımın əsas dayağı olaraq qalmaqda davam etsə də, qeyri-neft-qaz sahəsində ardıcıl inkişaf iqtisadi sabitliyin əsas təminatçısı kimi ön plana çıxır. Mövcud proqnozlar ölkə iqtisadiyyatının qlobal qeyri-müəyyənlik şəraitində ehtiyatlı, lakin müsbət dinamika qoruduğunu göstərir.

Aznews.az