Gəncə-Qəbələ dəmir yolu xətti regional inkişaf və daxili mobillik üçün nə vəd edir? - ŞƏRH

Azərbaycan Dəmir Yollarının Gəncə–Qəbələ–Gəncə marşrutu üzrə ilk dəfə müntəzəm sərnişindaşıma xidmətinə başlaması regiondaxili nəqliyyat bağlantılarının genişləndirilməsi baxımından mühüm yenilik kimi qiymətləndirilə bilər. Müasir elektrik qatarları ilə həyata keçirilən bu marşrut Gəncə, Mingəçevir xəttindən sonra ölkədə ikinci regiondaxili dəmir yolu sərnişin əlaqəsi olmaqla, gündəlik hərəkət qrafiki, münasib səyahət müddəti və əlçatan qiymətləri ilə fərqlənir. Xətt boyunca bir neçə şəhər və qəsəbəni əhatə etməsi bu təşəbbüsün yalnız nəqliyyat deyil, eyni zamanda iqtisadi və sosial təsirlərini də aktuallaşdırır.

Qlobal təcrübə göstərir ki, regionlararası dəmir yolu bağlantıları ölkədaxili mobilliyin artmasında əsas alətlərdən biri hesab olunur. Avropa İttifaqı ölkələrində aparılan araşdırmalara əsasən, orta məsafəli regional qatar xətləri istifadəyə verildikdən sonra həmin ərazilərdə əmək bazarının əlçatanlığı orta hesabla 10–15 faiz genişlənir, daxili turizm axını isə daha sabit xarakter alır. Bu modelin əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, sürətli magistral xətlərdən fərqli olaraq regional marşrutlar iqtisadi aktivliyi paytaxt və iri mərkəzlərdən kənara daşıyır və balanslı inkişaf üçün zəmin yaradır. Gəncə–Qəbələ xətti də bu baxımdan oxşar funksiyanı yerinə yetirə biləcək potensiala malikdir.

Marşrutun keçdiyi Goran, Yevlax, Ləki və Ağdaş kimi stansiyaların prosesə daxil edilməsi regional inteqrasiyanı gücləndirən əsas amillərdəndir. Dünya Bankının regionlar üzrə logistika və nəqliyyat əlçatanlığı ilə bağlı hesabatlarında qeyd olunur ki, nəqliyyat şəbəkəsinə birbaşa çıxışı olan rayonlarda kiçik və orta biznes subyektlərinin yaranma tempi daha yüksək olur. Bu, xüsusilə xidmət sektorunda, aqrar məhsulların daşınmasında və daxili turizm marşrutlarının formalaşmasında özünü göstərir. Qəbələnin artıq formalaşmış turizm infrastrukturu ilə Gəncə kimi sənaye və təhsil mərkəzinin birbaşa dəmir yolu əlaqəsi isə mövsümi turizmə alternativ olaraq ilboyu hərəkətli daxili axın yarada bilər.

Sərnişinlər üçün təqdim olunan sinif fərqliliyi və münasib qiymət siyasəti sosial inklüzivlik baxımından da diqqət çəkir. Beynəlxalq Nəqliyyat Forumu tərəfindən aparılan müqayisəli təhlillərə görə, regional qatar xətlərində bilet qiymətlərinin aşağı səviyyədə saxlanılması şəxsi avtomobildən istifadənin azalmasına, bununla da yanacaq istehlakı və karbon emissiyalarının optimallaşmasına gətirib çıxarır. Bu tendensiya Avstriya, Çexiya və Polşa kimi ölkələrdə regional dəmir yolu şəbəkələrinin genişləndirilməsi fonunda aydın müşahidə olunub. Azərbaycan üçün də bu istiqamət uzunmüddətli perspektivdə ekoloji və iqtisadi səmərəlilik baxımından əhəmiyyətlidir.

Yeni marşrutun təsirlərini yalnız sərnişindaşıma ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. Regional nəqliyyat bağlantılarının güclənməsi adətən daşınma xərclərinin azalması, əmək bazarında coğrafi maneələrin zəifləməsi və regionlararası iqtisadi əlaqələrin intensivləşməsi ilə müşayiət olunur. OECD ölkələrində aparılan araşdırmalar göstərir ki, dəmir yolu ilə bir saatdan az müddətdə əlaqə quran şəhərlər arasında ticarət və xidmət mübadiləsi daha dinamik inkişaf edir. Gəncə ilə Qəbələ arasındakı səyahət müddətinin 1 saat 50 dəqiqə olması bu baxımdan real əməkdaşlıq və gündəlik gediş gəliş imkanlarını artıran göstərici kimi qiymətləndirilə bilər.

Ümumilikdə, Gəncə–Qəbələ–Gəncə marşrutunun istifadəyə verilməsi Azərbaycanın regionlar üzrə nəqliyyat siyasətində mərhələli və planlı yanaşmanın davamı kimi görünür. Qlobal tendensiyalar fonunda bu cür xətlər yalnız rahat səyahət vasitəsi deyil, eyni zamanda regional inkişafın sürətləndirilməsi üçün institusional alət rolunu oynayır. Mövcud marşrutun səmərəli işləməsi gələcəkdə digər regionlar arasında oxşar bağlantıların qurulması üçün praktik model formalaşdıra və ölkədaxili mobilliyin daha balanslı struktur almasına töhfə verə bilər.

Aznews.az