Meqapolislərin böyüməsi sosial bərabərsizliyi daha da dərinləşdirir - ŞƏRH

Müasir meqapolislər dayanıqlı inkişaf və nemətlərin bölüşdürülməsi mərkəzləri olmaq əvəzinə, getdikcə daha çox sosial və ərazi bərabərsizliyinin mənbəyinə çevrilirlər.

Bunu Milano Texniki Universitetinin professoru Valeriya Fedeli WUF13 çərçivəsində keçirilən tədbirdə bəyan edib.

Onun sözlərinə görə, böyük aqlomerasiyalar sərvəti, yüksək texnologiyalı iş yerlərini və investisiyaları cəmləşdirir, lakin bu resursları mərkəzi rayonlardan kənara yenidən bölüşdürməyə qadir deyil.

"Metropoliyalar ayrı-ayrı firavanlıq adaları yaradır, lakin bu rifahı ətraf ərazilərə və regionlara ötürməyə qadir deyil", - o deyib.

Fedeli qeyd edib ki, bu cür model mərkəzi rayonlarla periferiya arasındakı uçurumu dərinləşdirir, həmçinin böyük şəhər mərkəzlərindən kənarda ictimai nemətlərin deqradasiyasına və həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsinə gətirib çıxarır.

Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumu çərçivəsində səsləndirilən fikirlər müasir urbanizasiya modelinin əsas problemlərindən birini yenidən gündəmə gətirib. Milano Texniki Universitetinin professoru Valeriya Fedelinin meqapolislərin getdikcə sosial və ərazi bərabərsizliyinin mənbəyinə çevrildiyini vurğulaması qlobal şəhər inkişafı ilə bağlı artan narahatlıqları əks etdirir. Son onilliklərdə iri şəhərlər iqtisadi artımın əsas lokomotivi sayılsa da, paralel olaraq gəlir fərqləri, yaşayış bərabərsizliyi və regional disbalanslar da sürətlə genişlənib.

Hazırda dünya əhalisinin yarıdan çoxu şəhərlərdə yaşayır və BMT-nin proqnozlarına görə, 2050-ci ilə qədər bu göstərici 70 %-ə yaxınlaşacaq. Qlobal iqtisadiyyatın böyük hissəsi də məhz iri şəhərlərdə formalaşır. London, Nyu-York, Tokio, Şanxay və digər meqapolislər milyardlarla dollarlıq investisiya, yüksək texnologiya və maliyyə axınlarını cəmləşdirir. Lakin əsas problem ondan ibarətdir ki, bu iqtisadi aktivlik şəhər daxilində və regionlar arasında balanslı şəkildə bölüşdürülmür.

Valeriya Fedelinin qeyd etdiyi “firavanlıq adaları” anlayışı müasir urbanizasiya modelinin ən ciddi problemlərindən biri hesab olunur. Şəhər mərkəzləri yüksək gəlirli biznes zonaları, texnologiya klasterləri və premium yaşayış massivləri ilə sürətlə inkişaf etdiyi halda, periferiya və aşağı gəlirli ərazilər infrastruktur, təhsil, səhiyyə və məşğulluq imkanları baxımından geri qalır. OECD və Dünya Bankının hesabatlarında qeyd olunur ki, böyük şəhərlərdə gəlir bərabərsizliyi son illərdə bir çox ölkələrdə rekord səviyyəyə çatıb.

Bu tendensiya mənzil bazarında da açıq görünür. Meqapolislərdə daşınmaz əmlak qiymətlərinin sürətlə artması aşağı və orta gəlirli əhalinin şəhər mərkəzlərindən kənara sıxışdırılmasına səbəb olur. Nəticədə gündəlik nəqliyyat yükü artır, sosial inteqrasiya zəifləyir və urbanizasiya daha parçalanmış xarakter alır. Beynəlxalq ekspertlər hesab edir ki, nəzarətsiz daşınmaz əmlak bahalaşması gələcəkdə şəhərlərin sosial sabitliyi üçün əsas risklərdən biri ola bilər.

Periferiya ilə mərkəz arasındakı fərqin dərinləşməsi yalnız sosial deyil, iqtisadi problem də yaradır. İnfrastruktur və ictimai xidmətlərin qeyri-bərabər inkişafı regionlararası iqtisadi aktivliyi zəiflədir və daxili miqrasiyanı sürətləndirir. Bu isə böyük şəhərlərdə əlavə demoqrafik və ekoloji təzyiqlər yaradır. Avropa İttifaqı və UN-Habitat kimi beynəlxalq qurumlar son illərdə “çoxmərkəzli inkişaf” modelini məhz bu səbəbdən təşviq etməyə başlayıb.

Müasir şəhərsalma siyasətində əsas yanaşmalardan biri iqtisadi aktivliyin yalnız paytaxt və iri şəhərlərdə deyil, regionlar üzrə balanslı paylanmasıdır. İnkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, regional universitetlər, sənaye parkları, logistika mərkəzləri və rəqəmsal infrastruktur regionların iqtisadi potensialını gücləndirməklə urbanizasiya təzyiqlərini azalda bilir. Eyni zamanda əlçatan nəqliyyat və rəqəmsal xidmətlər iqtisadi imkanların daha geniş coğrafiyaya yayılmasına şərait yaradır.

Azərbaycan da son illərdə regional inkişaf və balanslı urbanizasiya siyasətini prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyənləşdirib. Sənaye zonalarının yaradılması, regional infrastruktur layihələri və “ağıllı şəhər”, “ağıllı kənd” konsepsiyaları iqtisadi aktivliyin yalnız iri şəhərlərdə cəmləşməsinin qarşısını almağa yönəlib. Bu yanaşma uzunmüddətli perspektivdə həm sosial bərabərliyin, həm də iqtisadi dayanıqlığın gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli hesab olunur.

WUF13 çərçivəsində aparılan müzakirələr göstərir ki, gələcəyin şəhərləri yalnız iqtisadi böyümə ilə deyil, sosial inklüzivlik və regional balans prinsipləri ilə qiymətləndiriləcək. Əks halda meqapolislərin sürətli inkişafı yeni iqtisadi imkanlar yaratmaqla yanaşı, sosial parçalanmanı və ərazi bərabərsizliyini daha da dərinləşdirə bilər.

Nuray,
AzNews.az