- İşin içi
- 12:37
- 1 726
Qlobal fond bazarlarında kəskin eniş - ŞƏRH
Dünya fond bazarlarında əsas indekslərin eyni vaxtda geriləməsi qlobal investorların risk iştahasının zəiflədiyini göstərir. ABŞ-da “Dow Jones” 0,66%, “S&P 500” və “Nasdaq Composite” 0,22%, “NYSE Composite” isə 0,92% azalıb. Daha kəskin eniş Avropada və Kanadada qeydə alınıb: “Euro Stoxx 50” 1,47%, Almaniyanın “DAX” indeksi 1,35%, Fransanın “CAC 40” indeksi 1,22%, İspaniyanın “IBEX 35” indeksi 1,68%, Kanadanın “S&P/TSX Composite” indeksi isə 1,70% geriləyib. Asiya bazarlarında da mənfi dinamika üstünlük təşkil edib. Bu mənzərəni yalnız bir günlük satış kimi deyil, son həftələrdə istiqraz və enerji bazarlarında formalaşan təzyiqlərin səhmlərə ötürülməsi kimi qiymətləndirmək daha əsaslıdır.
Hazırkı prosesin mərkəzində neft qiymətləri ilə dövlət istiqrazlarının gəlirliliyinin paralel yüksəlməsi dayanır. Brent neftinin 100 dollar/barrel səviyyəsinin üzərində qalması enerji xərclərinin yenidən inflyasiya gündəminə qayıtmasına səbəb olur. Reuters-in məlumatına görə, oktyabrın 7-də ABŞ-ın 10 illik xəzinə istiqrazlarının gəlirliliyi gün ərzində 5,364%-ə, 30 illik istiqrazların gəlirliliyi isə 5,669%-ə yüksələrək 24 ilin maksimumlarına çatıb. Sonradan güclü 10 illik istiqraz hərracı və neft qiymətində müəyyən geriləmə gəlirliliklərin bir qədər aşağı düşməsinə imkan verib.
İnvestor üçün burada əsas məsələ sadəcə istiqraz gəlirinin yüksəlməsi deyil, onun səhmlərin qiymətləndirilməsinə yaratdığı təsirdir. Dövlət istiqrazları daha yüksək gəlir təklif etdikdə riskli aktivlərə, o cümlədən səhmlərə investisiya qoymağın alternativ dəyəri artır. Xüsusilə gələcəkdə yüksək mənfəət gözləntilərinə əsaslanan texnologiya şirkətlərinin qiymətləndirilməsi faizlərə daha həssas olur. Bu səbəbdən “Nasdaq”ın geriləməsi nisbətən məhdud olsa da, istiqraz bazarındakı təzyiq davam etdiyi halda texnologiya və digər yüksək qiymətləndirilmiş sektorlar üçün dəyişkənliyin artması təbii nəticədir.
Digər tərəfdən, neftin bahalaşması qlobal iqtisadiyyat üçün ikitərəfli təsir yaradır. Enerji ixrac edən ölkələr və şirkətlər üçün yüksək qiymətlər gəlirlərin artması deməkdir, lakin enerji idxalından asılı iqtisadiyyatlarda istehsal, nəqliyyat və istehlak xərclərini yüksəldir. Bu isə inflyasiyanın daha uzun müddət yüksək qalması ehtimalını artırır. Beynəlxalq Valyuta Fondunun qiymətləndirmələrində də enerji qiymətlərinin yüksəlməsi fonunda qlobal inflyasiya təzyiqlərinin güclənməsi xüsusi risk kimi qeyd olunur.
İstiqraz bazarındakı proses isə daha fundamental xarakter daşıyır. ABŞ-ın 10 illik istiqrazlarının gəlirliliyinin 5,34%-ə qədər yüksəlməsi yalnız ABŞ iqtisadiyyatının göstəricisi deyil. Bu istiqraz qlobal maliyyə sistemində əsas etalonlardan biri olduğuna görə onun gəlirliliyindəki dəyişiklik şirkətlərin kreditlərindən tutmuş ipoteka və investisiya layihələrinə qədər geniş maliyyələşmə zəncirinə təsir edir. Reuters-in təhlilinə görə, üçüncü rübdə ABŞ-ın 10 illik istiqraz gəlirliliyində artım bu əsrdə rüblük əsasda ən böyük yüksəliş olub.
Avropa bazarlarındakı daha sərt eniş isə enerji risklərinə əlavə olaraq fiskal amillərlə bağlıdır. Xüsusilə Fransanın dövlət borcu və büdcə vəziyyəti istiqraz bazarında əlavə risk mükafatı formalaşdırır. Yüksək gəlirlilik bank səhmlərinə də təzyiq göstərir, çünki istiqraz bazarındakı dəyişiklik bankların maliyyələşmə şərtlərinə və balanslarının bazar qiymətləndirilməsinə təsir edir. Oktyabrın 7-də Avropa banklarının səhmlərinin də kəskin ucuzlaşması məhz enerji qiymətləri və istiqraz gəlirlərinin yüksəlməsinin birgə təsiri ilə əlaqələndirilib.
Yaponiyada və digər Asiya bazarlarında vəziyyətin fərqli xüsusiyyəti isə enerji qiymətlərinin təsirinə yerli monetar şərtlərin də əlavə olunmasıdır. Yaponiya kimi enerji idxalından əhəmiyyətli dərəcədə asılı iqtisadiyyatda neftin bahalaşması həm inflyasiya, həm də milli valyutanın alıcılıq qabiliyyəti üzərində təzyiq yarada bilər. Eyni zamanda ABŞ istiqrazlarının yüksək gəlirliliyi beynəlxalq kapitalın dollar aktivlərinə yönəlməsini stimullaşdıraraq digər bazarlarda maliyyə şərtlərinin sərtləşməsinə səbəb ola bilər.
Hazırkı satış dalğasının digər mühüm tərəfi onun geosiyasi faktorlarla sıx bağlı olmasıdır. Yaxın Şərqdə gərginliyin enerji infrastrukturuna və daşımalarına dair riskləri artırması neft bazarında əlavə risk mükafatı yaradır. Reuters-in məlumatlarına görə, oktyabrın ilk günlərində regionda tanker daşımalarına qarşı hücumların artması enerji tədarükü və logistika risklərini yenidən gündəmə gətirib. Bu risklərin uzunmüddətli xarakter alması halında enerji qiymətləri ilə inflyasiya, inflyasiya ilə faiz dərəcələri, faizlərlə isə fond bazarları arasında qarşılıqlı təsir daha da güclənə bilər.
Bununla belə, mövcud enişi qlobal fond bazarlarında sistemli böhranın başlanğıcı kimi qiymətləndirmək üçün hələ əsas yoxdur. ABŞ-da korporativ mənfəət gözləntilərinin yüksək qalması və xüsusilə süni intellekt investisiyalarının iqtisadi artıma verdiyi töhfə səhmlər üçün müəyyən dayaq yaradır. Oktyabrın 7-də baş verən enişdən əvvəl “S&P 500” və “Nasdaq”ın rekord səviyyələrə çatması da bazarda ümumi fundamental optimizmin tam aradan qalxmadığını göstərir.
Azərbaycan baxımından isə qlobal fond bazarlarında baş verən proseslərin birbaşa təsirindən daha çox neft qiymətləri, xarici maliyyə şərtləri və əsas ticarət tərəfdaşlarının iqtisadi aktivliyi əhəmiyyət daşıyır. Neftin yüksək qiymətdə qalması ixrac gəlirləri və xarici ticarət balansı üçün əlverişli mühit yarada bilər. Eyni zamanda qlobal faizlərin yüksəlməsi beynəlxalq maliyyələşmənin bahalaşması və inkişaf etməkdə olan bazarlarda kapitalın daha seçici davranması ilə nəticələnə bilər. Buna görə də hazırkı bazar mənzərəsi bir tərəfdən enerji gəlirlərinin dəstəklədiyi imkanları, digər tərəfdən isə qlobal maliyyə şərtlərinin sərtləşməsindən doğan riskləri eyni vaxtda ortaya qoyur.
Ümumilikdə, fond bazarlarında müşahidə olunan mənfi dinamikanın əsas xüsusiyyəti səhmlərin öz daxilində yaranan problemdən çox, istiqraz və enerji bazarlarından qaynaqlanan təzyiqin geniş maliyyə aktivlərinə yayılmasıdır. Neft qiymətlərinin sabitləşməsi və uzunmüddətli istiqraz gəlirlərinin aşağı düşməsi risk iştahasını yenidən gücləndirə bilər. Əksinə, enerji qiymətlərinin yüksək qalması inflyasiya gözləntilərini və borclanma xərclərini artırarsa, səhmlərin yüksək qiymətləndirilməsi daha ciddi sınaq qarşısında qala bilər. Bu baxımdan qarşıdakı dövrdə investorların diqqəti yalnız şirkət mənfəətlərinə deyil, enerji bazarındakı vəziyyətə, dövlət borclarına və əsas mərkəzi bankların faiz siyasətinə daha çox yönələcək.
Nuray,
AzNews.az
DİGƏR XƏBƏRLƏR
.jpg)
.jpg)
.jpg)