- İşin içi
- 21:11
- 620
Naxçıvanda vergi daxilolmaları - iqtisadi fəallıq artır - ŞƏRH
Naxçıvan Muxtar Respublikasında bu ilin yanvar-sentyabr aylarında vergi daxilolmalarının 210,7 milyon manata çatması region iqtisadiyyatında fiskal bazanın genişləndiyini göstərən mühüm göstəricidir. Bu məbləğ ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10,1% çoxdur. Daha diqqətçəkən məqam isə artımın qeyri-dövlət sektorunda daha yüksək templə baş verməsidir: özəl sektordan daxilolmalar 17,1% artaraq 150,2 milyon manata yüksəlib. Eyni dövrdə işsizlikdən sığorta haqları üzrə daxilolmaların 5,9% artaraq 3,5 milyon manata çatması da əmək bazarında rəsmiləşdirilmiş məşğulluq bazasının genişlənməsi ilə bağlı müsbət dinamikanı göstərən amillərdən biridir.
Vergi daxilolmalarının artımı ilk növbədə iqtisadi aktivliyin büdcə gəlirlərinə çevrilmə səviyyəsini göstərir. Əgər nominal iqtisadi dövriyyə genişlənirsə, müəssisələrin satış və gəlirləri artırsa, əməkhaqqı fondu böyüyürsə və iqtisadi münasibətlər daha çox rəsmiləşdirilirsə, bu proses təbii olaraq vergi daxilolmalarında da əksini tapır. Naxçıvanda qeyri-dövlət sektorunun vergi ödənişlərinin 17,1% artması məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki ümumi daxilolmaların artımında özəl sektorun payının yüksəlməsi iqtisadi fəallığın dövlət sektorundan kənarda da genişləndiyini göstərir.
Rəqəmlərin strukturuna baxdıqda, 150,2 milyon manatlıq qeyri-dövlət sektoru daxilolmasının ümumi 210,7 milyon manatlıq vergi daxilolmalarının təxminən 71%-ni təşkil etdiyi görünür. Bu göstərici Naxçıvanın fiskal gəlirlərində özəl iqtisadi fəaliyyətin əhəmiyyətli çəkidə olduğunu göstərir. Eyni zamanda, qeyri-dövlət sektorunda artım tempinin ümumi vergi daxilolmalarından daha yüksək olması gələcəkdə vergi bazasının genişlənməsi üçün potensialın məhz sahibkarlıq və özəl biznes fəaliyyəti ilə daha sıx bağlı olduğunu göstərən tendensiyadır.
Bu dinamikanı yalnız büdcə gəlirlərinin artması kimi deyil, iqtisadi dövriyyənin rəsmiləşdirilməsi baxımından da qiymətləndirmək mümkündür. Müasir vergi sistemlərində fiskal gəlirlərin yüksəlməsi təkcə vergi dərəcələrinin və ya iqtisadi artımın nəticəsi olmur. Elektron xidmətlərin genişlənməsi, nağdsız ödənişlərin artması, əmək münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsi və biznes əməliyyatlarının daha şəffaf uçotu da vergi bazasının genişlənməsinə təsir göstərir. Bu amillərin birlikdə təsiri qeyri-dövlət sektorundan daxilolmaların daha sürətli artımını izah edən komponentlərdən biri ola bilər.
Naxçıvan iqtisadiyyatının strukturunda xidmət, ticarət, tikinti, kənd təsərrüfatı və sənaye sahələrinin hər birinin özünəməxsus rolu var. Regionun coğrafi mövqeyi isə iqtisadi aktivliyin qonşu ölkələrlə ticarət əlaqələri və logistika imkanları ilə sıx bağlı olmasına şərait yaradır. İnfrastrukturun inkişafı və biznes mühitinin genişlənməsi bu sahələrdə dövriyyənin artmasına imkan verdikcə, onun vergi gəlirlərində də əks olunması gözlənilən nəticədir. Buna görə fiskal göstəricilərin dinamikası region iqtisadiyyatının ümumi vəziyyətini qiymətləndirmək üçün mühüm tamamlayıcı indikatorlardan biridir.
İşsizlikdən sığorta haqları üzrə daxilolmaların 5,9% artması isə ayrıca diqqət tələb edir. Bu ödənişlər əmək münasibətləri və əməkhaqqı fondu ilə əlaqəli olduğundan, onların artımı rəsmi məşğulluğun və əmək bazarının maliyyə dövriyyəsinin genişlənməsi ilə paralel gedə bilər. Lakin bu göstəricini birbaşa yeni iş yerlərinin sayı kimi qəbul etmək düzgün olmaz. Daxilolmaların dəyişməsinə həm işçilərin sayının, həm də əməkhaqqı fondunun dinamikası təsir göstərə bilər. Buna görə əmək bazarındakı real dəyişiklikləri qiymətləndirmək üçün məşğul əhalinin sayı, orta əməkhaqqı və yeni əmək müqavilələrinin dinamikası ilə birlikdə təhlil aparılması daha məqsədəuyğundur.
Naxçıvan üçün əsas iqtisadi məsələ bu müsbət fiskal dinamikanın davamlı iqtisadi artımla dəstəklənməsidir. Vergi daxilolmalarının yüksəlməsi büdcə imkanlarını genişləndirir, lakin uzunmüddətli perspektivdə əsas nəticə yeni bizneslərin yaranması, mövcud müəssisələrin istehsal və xidmət həcminin artırması, investisiyaların çoxalması və əmək məhsuldarlığının yüksəlməsi ilə ölçülür. Bu baxımdan qeyri-dövlət sektorundan daxilolmaların 17,1% artması daha geniş iqtisadi proseslərin izlənilməsi üçün əhəmiyyətli göstəricidir.
Regional iqtisadiyyat üçün digər vacib məqam vergi gəlirlərinin artmasının özəl investisiyalarla paralel getməsidir. Sahibkarlıq subyektlərinin dövriyyəsinin genişlənməsi yalnız fiskal gəlirləri artırmır, həm də təchizat zəncirlərinə, məşğulluğa və xidmət sektoruna əlavə tələb yaradır. Bu təsir xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin sayının və fəaliyyət həcminin artması ilə daha geniş iqtisadi effekt yarada bilər. Naxçıvanda biznes fəallığının davamlı şəkildə yüksəlməsi isə regionun daxili bazarının genişlənməsi ilə yanaşı, qonşu bazarlara çıxış imkanlarının daha səmərəli istifadəsini də gündəmə gətirir.
Beləliklə, 210,7 milyon manatlıq vergi daxilolması Naxçıvan iqtisadiyyatında fiskal aktivliyin artdığını göstərir, lakin rəqəmin əsas mesajı onun məbləğindən daha çox strukturundadır. Ümumi daxilolmaların artımından daha sürətli şəkildə qeyri-dövlət sektorunun vergi ödənişlərinin yüksəlməsi özəl iqtisadi fəaliyyətin büdcə gəlirlərində rolunun gücləndiyini göstərir. İşsizlikdən sığorta haqlarının artımı da əmək bazarında rəsmiləşdirilmiş iqtisadi fəaliyyətin dinamikasını izləmək üçün əlavə göstərici yaradır. Bu tendensiyaların investisiya, məşğulluq və istehsal göstəriciləri ilə paralel davam etməsi Naxçıvanda iqtisadi aktivliyin daha dayanıqlı əsaslara keçməsinə imkan verə bilər.
Nuray,
AzNews.az
DİGƏR XƏBƏRLƏR
