- İşin içi
- 21:12
- 834
Azərbaycanın qaz hasilatı: ixrac coğrafiyası nə göstərir? - ŞƏRH
2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanda 37,9 milyard kubmetr təbii qaz hasil edilib, ixracın həcmi isə 18,4 milyard kubmetr təşkil edib. Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, hasilatın 20,6 milyard kubmetri “Şahdəniz” yatağının, 10,8 milyard kubmetri “Azəri-Çıraq-Günəşli”nin, 1,2 milyard kubmetri “Abşeron” yatağının, 5,3 milyard kubmetri isə SOCAR-ın payına düşüb. İxrac olunan qazın 8,6 milyard kubmetri Avropaya, 7 milyard kubmetri Türkiyəyə, 1,6 milyard kubmetri Gürcüstana, 1,2 milyard kubmetri isə Suriyaya göndərilib. Göstəricilər Azərbaycanın enerji təchizatında və regional qaz bazarında əhəmiyyətli mövqeyini qoruduğunu nümayiş etdirir.
Qaz hasilatının 37,9 milyard kubmetrə çatması ölkənin mövcud yataqlarının milli iqtisadiyyat və xarici bazarlar üçün əhəmiyyətini göstərir. Hasilat strukturunda “Şahdəniz” yatağının 20,6 milyard kubmetrlə əsas paya sahib olması Azərbaycanın qaz sənayesində bu yatağın strateji rolunu təsdiqləyir. “Azəri-Çıraq-Günəşli”dən hasil edilən 10,8 milyard kubmetr qaz və “Abşeron” yatağının hasilata töhfəsi isə müxtəlif mənbələr hesabına istehsalın təmin olunmasının əhəmiyyətini önə çıxarır. Bununla belə, hasilatın uzunmüddətli dayanıqlılığı yataqların istismar xüsusiyyətlərindən, yeni investisiyalardan və mövcud infrastrukturun səmərəli fəaliyyətindən asılıdır.
Hesabat dövründə 18,4 milyard kubmetr qazın ixrac edilməsi Azərbaycanın enerji ixracatçısı kimi mövqeyinin əhəmiyyətini göstərir. İxracın coğrafiyası isə ölkənin həm Avropa bazarı, həm də Türkiyə və Cənubi Qafqaz ölkələri ilə enerji əlaqələrinin genişliyini əks etdirir. Avropaya 8,6 milyard kubmetr qazın göndərilməsi bu bazarın Azərbaycan üçün əhəmiyyətini ön plana çıxarır. Türkiyəyə 7 milyard kubmetr qaz ixrac olunması da ikitərəfli enerji əməkdaşlığının miqyasını göstərir. Bu həcmin 4,2 milyard kubmetrinin TANAP vasitəsilə nəql edilməsi Trans-Anadolu Qaz Boru Kəmərinin Azərbaycan qazının Türkiyə üzərindən daşınmasında mühüm rol oynadığını təsdiqləyir.
Azərbaycan qazının müxtəlif istiqamətlərə ixracı bazarların şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. İxrac marşrutlarının və alıcı ölkələrin müxtəlifliyi tək bir bazardan asılılığın azaldılmasına, enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsinə və uzunmüddətli müqavilələr vasitəsilə gəlirlərin proqnozlaşdırılmasına kömək edə bilər. Bununla yanaşı, qaz bazarında rəqabət, qiymət dəyişkənliyi, nəqliyyat xərcləri və idxalçı ölkələrin enerji siyasətləri ixracın iqtisadi nəticələrinə birbaşa təsir göstərir. Buna görə də ixrac həcminin artırılması ilə yanaşı, satış şərtlərinin səmərəliliyi və infrastrukturun etibarlılığı da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Uzunmüddətli göstəricilər Azərbaycanın neft-qaz sənayesində iri yataqların rolunu daha aydın göstərir. “Azəri-Çıraq-Günəşli” və “Şahdəniz” yataqlarının istismara verilməsindən 2026-cı il oktyabrın 1-dək təxminən 684,5 milyon ton neft və qaz kondensatı, 540 milyard kubmetr qaz hasil edilib. Bu müddətdə “Azəri-Çıraq-Günəşli”dən 629,5 milyon ton neft və 254,7 milyard kubmetr qaz, “Şahdəniz”dən isə təxminən 55 milyon ton kondensat və 285,3 milyard kubmetr qaz əldə olunub. Bu rəqəmlər ölkənin enerji ixracı potensialının formalaşmasında uzunmüddətli layihələrin və iri investisiyaların rolunu əks etdirir.
Həmin yataqların istismarı dövründə 682,5 milyon ton neft və 206,4 milyard kubmetr qazın ixrac edilməsi enerji sektorunun Azərbaycanın xarici ticarətinə uzunmüddətli töhfəsini göstərir. Bununla belə, tarixi hasilat və ixrac həcmləri gələcək dövr üçün eyni səviyyənin avtomatik qorunacağı anlamına gəlmir. Mövcud yataqların istismar mərhələsi, hasilatın sabit saxlanılması üçün tələb olunan texniki tədbirlər, yeni layihələrin vaxtında reallaşdırılması və qlobal enerji bazarındakı dəyişikliklər gələcək istehsal dinamikasını müəyyən edən əsas amillərdir.
Qaz ixracının iqtisadi əhəmiyyəti yalnız satışdan əldə olunan gəlirlərlə məhdudlaşmır. Boru kəmərlərinin fəaliyyəti, enerji infrastrukturu, texniki xidmət, mühəndislik və əlaqəli xidmət sahələri də bu sektorun yaratdığı iqtisadi fəallıqdan faydalana bilər. Eyni zamanda, qaz gəlirlərinin səmərəli idarə olunması və iqtisadiyyatın qeyri-neft sektoruna yönəldilən investisiyaların dəstəklənməsi enerji bazarındakı dəyişkənliklərə qarşı dayanıqlılığın artırılması baxımından vacibdir.
Beləliklə, 2026-cı ilin ilk doqquz ayında 37,9 milyard kubmetr qaz hasilatı və 18,4 milyard kubmetr ixrac Azərbaycanın enerji sektorunun iqtisadi və strateji əhəmiyyətini bir daha göstərir. Avropa və Türkiyə istiqamətlərində ixracın genişliyi ölkənin regional enerji əlaqələrindəki rolunu gücləndirir. Növbəti mərhələdə əsas məsələ hasilatın dayanıqlılığını qorumaq, ixrac infrastrukturundan səmərəli istifadə etmək, bazarları və gəlir mənbələrini şaxələndirmək, həmçinin enerji resurslarından əldə edilən iqtisadi faydanı uzunmüddətli inkişaf məqsədlərinə yönəltməkdir.
Nuray,
AzNews.az
