- Siyasi müzakirə
- 15:07
- 901
"Moskva Tehranla Vaşinqton arasında diplomatik vasitəçilik rolunu gücləndirə bilər" – AÇIQLAMA
"Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın Türkmənistanda keçirilən görüşündə səsləndirilən bəyanatlar yalnız iki ölkə arasındakı münasibətlər çərçivəsində qiymətləndirilməməlidir. Bu açıqlamalar Yaxın Şərqdə davam edən münaqişə, ABŞ-la Tehran arasında diplomatik təmaslar və Moskvanın regiondakı mövqeyini qorumaq cəhdləri baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Putinin Rusiyanın İrana əlindən gələn köməyi göstərməyə hazır olduğunu bildirməsi Moskvanın regiondakı proseslərdə iştirakını davam etdirmək niyyətini nümayiş etdirir. Bununla belə, siyasi bəyanatla konkret öhdəlik arasında ciddi fərq var. Rusiyanın hansı sahələrdə, hansı həcmdə və hansı şərtlərlə yardım göstərəcəyi hələ də əsas müzakirə mövzusudur. Moskvanın mövqeyini ilk növbədə diplomatik dəstək və vasitəçilik imkanları kontekstində nəzərdən keçirmək lazımdır. Rusiya İranla münasibətlərini siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik istiqamətlərində inkişaf etdirir. Lakin bu tərəfdaşlıq avtomatik olaraq hərbi müdaxilə və ya istənilən şəraitdə Tehranın bütün qərarlarına dəstək öhdəliyi yaratmır".
Bu fikirləri Aznews.az-a açıqlamasında siyasi şərhçi Tural İsmayılov deyib.
Qeyd edək ki, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və İran Prezidenti Məsud Pezeşkian Türkmənistanda baş tutan görüş zamanı Yaxın Şərqdəki mövcud vəziyyəti müzakirə ediblər. Görüşdə Putin Rusiyanın yaranmış şəraitdə İrana mümkün dəstəyi göstərməyə hazır olduğunu ifadə edib. O, həmçinin Tehranın münaqişənin sona çatdırılması üçün real addımlar atdığını və Moskvanın bu prosesdən məlumatlı olduğunu qeyd edib. Rusiya liderinin bu bəyanatı Moskvanın İrana hansı formalarda dəstək verə biləcəyi, eləcə də belə bir mövqenin Rusiya-ABŞ münasibətlərinə mümkün təsirləri məsələsini gündəmə gətirir.
Siyasi şərhçi bildirib ki, Putinin açıqlamasında yardımın konkret mexanizmlərinin açıqlanmaması da diqqət çəkir.
"Bu baxımdan, hazırkı mərhələdə bəyanatı Rusiyanın siyasi iradəsini və diplomatik mövqeyini ifadə edən mesaj kimi qiymətləndirmək daha doğru olardı. Rusiyanın İrana dəstək göstərə biləcəyi əsas istiqamətlərdən biri diplomatik təmasların genişləndirilməsidir. Moskva Tehranla Vaşinqton arasında mövqelərin yaxınlaşdırılmasına, mümkün razılaşmaların şərtlərinin müzakirəsinə və regional vasitəçilərlə əlaqələrin qurulmasına töhfə verə bilər. Rusiya Yaxın Şərqdəki siyasi proseslərdə müəyyən təcrübəyə və tərəflərlə ünsiyyət imkanlarına malikdir. Bu imkanlardan istifadə etməklə münaqişənin genişlənməsinin qarşısını almağa və danışıqlar üçün əlverişli şəraitin formalaşmasına çalışa bilər. Eyni zamanda, diplomatik fəallıq Moskvanın regional məsələlərdə əhəmiyyətli aktor olaraq qalmasına xidmət edir. İkinci istiqamət hərbi-texniki və təhlükəsizlik əməkdaşlığıdır. Rusiya ilə İran arasında strateji tərəfdaşlıq əlaqələrinin inkişafı müdafiə sahəsində əməkdaşlıq üçün müəyyən zəmin yaradır. Moskva Tehrana texniki biliklərin ötürülməsi, müdafiə sistemlərinin inkişafı və təhlükəsizlik sahəsində təcrübə mübadiləsi istiqamətində yardım imkanlarına malik ola bilər. Bununla belə, belə əməkdaşlığın konkret formalarını faktiki məlumatlar olmadan müəyyənləşdirmək düzgün deyil. Xüsusilə Rusiyanın İranı müdafiə etmək məqsədilə birbaşa hərbi əməliyyatlara qoşulacağı barədə nəticə çıxarmaq üçün əsas yoxdur. İkitərəfli münasibətlərin mövcud səviyyəsi ilə hərbi müdaxilə arasında fərq qorunmalıdır. Üçüncü mühüm istiqamət iqtisadi əməkdaşlıqdır. Enerji, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat və ticarət iki ölkənin münasibətlərində əhəmiyyətli yer tutur. Rusiya İranın regional iqtisadi əlaqələrinin genişləndirilməsinə, nəqliyyat marşrutlarından istifadəsinə və qarşılıqlı ticarətin inkişafına dəstək göstərə bilər. Xüsusilə Şimal–Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi çərçivəsində əməkdaşlıq hər iki ölkə üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu marşrut İranın şimal istiqamətində, Rusiyanın isə cənub bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirir. Lakin iqtisadi tərəfdaşlığın güclənməsi İrana qarşı tətbiq edilən beynəlxalq məhdudiyyətlərin təsirini tam aradan qaldırmaq imkanına malik deyil. Buna görə də Moskvanın iqtisadi yardımı mühüm olsa da, onun imkanlarını şişirtmək doğru olmaz. Putinin dəstək vədi ABŞ-la münasibətlər baxımından da diqqətəlayiqdir. Vaşinqtonla Tehran arasında diplomatik proseslərin davam etdiyi bir şəraitdə Moskvanın hansı mövqedən çıxış edəcəyi onun gələcək regional roluna təsir göstərə bilər. Əgər Rusiya siyasi həllin əldə olunmasına töhfə verən tərəf kimi çıxış edərsə, Yaxın Şərqdə diplomatik çəkisini artıra bilər. Əksinə, Tehrana verilən dəstək münaqişənin genişlənməsinə və hərbi qarşıdurmanın dərinləşməsinə səbəb olarsa, Moskva ABŞ-la münasibətlərdə əlavə gərginliklə üzləşə bilər. Bu isə iqtisadi maraqlardan tutmuş digər beynəlxalq məsələlərə qədər geniş sahədə nəticələr doğura bilər. Burada Rusiyanın öz resursları və geosiyasi prioritetləri də nəzərə alınmalıdır. Moskva İranla tərəfdaşlığın qorunmasında maraqlı olsa da, bu maraq bütün riskləri üzərinə götürmək niyyəti kimi başa düşülməməlidir. Diplomatik dəstək göstərmək, iqtisadi əlaqələri genişləndirmək və hərbi sahədə əməkdaşlıq etmək fərqli səviyyələrdə öhdəliklər tələb edir. Rusiya üçün əsas məsələ İranla münasibətləri möhkəmləndirməklə yanaşı, ABŞ-la birbaşa qarşıdurmaya sürüklənməmək və öz strateji maraqlarını qorumaqdır. Bu səbəbdən Moskvanın addımlarında müəyyən ehtiyatlılığın olması gözləniləndir. Nəticə etibarilə, Putinin İrana dəstək vədi Rusiyanın Yaxın Şərqdə gedən proseslərdən kənarda qalmaq istəmədiyini göstərir. Ancaq bu bəyanatı Moskvanın İran naminə ABŞ-la birbaşa qarşıdurmaya gedəcəyinin göstəricisi kimi qəbul etmək olmaz. Daha real yanaşma Rusiyanın diplomatik vasitəçilik, iqtisadi əməkdaşlıq və təhlükəsizlik sahəsində mümkün dəstək mexanizmlərini paralel şəkildə nəzərdən keçirməsidir. Bu dəstəyin həqiqi miqyası isə siyasi bəyanatlardan daha çox, sonrakı mərhələdə atılacaq konkret addımlarla müəyyənləşəcək. Moskvanın qarşısında duran əsas vəzifə Tehranla tərəfdaşlığı qorumaq, regiondakı təsir imkanlarını saxlamaq və bu prosesdə öz geosiyasi maraqlarını riskə atmamaqdır".
Rəfiqə Namazəliyeva,
AzNews.az
