Qida idxalı artır: daxili istehsal niyə tələbi tam qarşılamır? - ŞƏRH

2026-cı ilin ilk rübündə Azərbaycana yeyinti məhsulları idxalının 665 milyon dolları keçməsi və illik müqayisədə 5 faiz artması ölkədə qida bazarının həcminin genişləndiyini və istehlak strukturunda dəyişikliklərin davam etdiyini göstərir. Ümumi idxalda 16,6 faizlik pay isə bu kateqoriyanın iqtisadiyyat üçün əhəmiyyətli mövqeyini qoruduğunu təsdiqləyir.

Qlobal kontekstdə qida idxalının artımı bir neçə əsas faktorla izah olunur. İqlim dəyişiklikləri, istehsal xərclərinin yüksəlməsi və beynəlxalq logistika qiymətlərində dalğalanmalar bir çox ölkələri idxal kanallarını genişləndirməyə məcbur edir. Azərbaycan üçün də bu dinamika daxili tələbin sabit şəkildə artması və müəyyən məhsul kateqoriyalarında istehsal imkanlarının mövsümi və ya struktur məhdudiyyətlərlə üzləşməsi ilə bağlıdır.

Statistikaya əsasən, ət idxalında dəyərin 15 faizdən çox artması, lakin həcm artımının daha aşağı olması qiymət faktorunun bu seqmentdə əsas rol oynadığını göstərir. Bu, beynəlxalq bazarlarda ət məhsullarının qiymətinin yüksəlməsi ilə bağlı ola bilər və idxalın maya dəyərinə birbaşa təsir edir. Eyni zamanda, bu tendensiya daxili bazarda qiymət formalaşmasına da təsirsiz ötüşmür.

Süd və qaymaq idxalında isə həm dəyər, həm də həcm üzrə yüksək artım müşahidə olunur. Bu, bir tərəfdən daxili tələbatın artdığını, digər tərəfdən isə yerli istehsalın həmin artımı tam qarşılaya bilmədiyini göstərir. Qlobal praktikada süd məhsulları bazarı xüsusilə həssas sahələrdən biri hesab olunur və burada istehsalın artırılması üçün ciddi investisiya və texnoloji modernizasiya tələb olunur.

İqtisadi baxımdan qida idxalının genişlənməsi iki istiqamətli təsir yaradır. Bir tərəfdən, bazarda məhsul çeşidinin və təklifin artması istehlakçı üçün müsbət amildir və qiymətlərin kəskin dalğalanmasının qarşısını ala bilər. Digər tərəfdən isə idxalın artması xarici valyuta axınını artırır və uzunmüddətli perspektivdə daxili istehsalın rəqabət qabiliyyətinə təsir edə bilər.

Bu kontekstdə əsas məsələ idxal və yerli istehsal arasında balansın qorunmasıdır. Azərbaycanın aqrar siyasətində son illərdə əsas prioritetlərdən biri məhz ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi və daxili istehsalın artırılmasıdır. İdxalın artması fonunda yerli istehsalın modernləşdirilməsi və məhsuldarlığın yüksəldilməsi daha da aktuallaşır.

Digər mühüm məqam isə istehlak davranışlarının dəyişməsidir. Gəlir səviyyəsinin artması ilə daha keyfiyyətli və müxtəlif qida məhsullarına tələbat yüksəlir. Bu isə idxalın strukturunda da dəyişikliklərə səbəb olur və daha yüksək əlavə dəyərli məhsulların payını artırır.

Nəticə etibarilə, yeyinti məhsulları idxalının artması Azərbaycanın qida bazarında aktivliyin və tələbatın yüksəldiyini göstərir. Bu dinamika həm istehlak bazarının genişləndiyini, həm də aqrar sektorun qarşısında yeni çağırışların formalaşdığını ortaya qoyur. Uzunmüddətli perspektivdə isə əsas hədəf idxal asılılığını azaltmaqla yanaşı, bazarın dayanıqlığını qorumaqdan ibarət olacaq.

AzNews.az