Dövlət sistemlərində kiberrisk azalır -ŞƏRH

Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidməti tərəfindən açıqlanan göstəricilər Azərbaycanda dövlət informasiya sistemlərinin kibertəhlükəsizlik sahəsində daha aktiv monitorinq mərhələsinə keçdiyini göstərir. 2026-cı ilin ilk dörd ayında dövlət qurumlarının 303 informasiya resursunda təhlükəsizlik boşluqlarının aşkarlanması risklərin hələ də aktual olduğunu göstərsə də, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə azalma müşahidə olunması müdafiə və nəzarət mexanizmlərinin gücləndiyini göstərən mühüm siqnaldır.

Xüsusilə aprel ayında aşkarlanan boşluqların sayının illik müqayisədə 3 dəfədən çox azalması dövlət qurumlarında kibertəhlükəsizlik tədbirlərinin daha sistemli tətbiq edilməyə başladığını göstərir. Son illərdə rəqəmsal dövlət xidmətlərinin genişlənməsi fonunda informasiya sistemlərinin təhlükəsizliyi strateji əhəmiyyət qazanıb. Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşması ilə paralel olaraq kiberrisklər də sürətlə artır və bu, qlobal tendensiyanın bir hissəsidir.

Müasir dövrdə informasiya təhlükəsizliyi artıq yalnız texniki məsələ deyil, milli təhlükəsizlik komponenti kimi qiymətləndirilir. Dövlət informasiya resursları və rəqəmsal xidmət platformaları kritik infrastruktur hesab olunur. Bu sistemlərdə yaranan boşluqlar məlumat sızmaları, xidmətlərin dayanması və ya kritik dövlət funksiyalarının pozulması kimi ciddi risklər yarada bilər.

Bununla yanaşı, təhlükəsizlik boşluqlarının aşkarlanması hər zaman mənfi indikator kimi qiymətləndirilmir. Beynəlxalq kibertəhlükəsizlik təcrübəsində boşluqların aktiv monitorinq vasitəsilə aşkar olunması əslində müdafiə sistemlərinin işlədiyini göstərən mühüm göstəricilərdən biridir. Əsas məsələ həmin boşluqların vaxtında aradan qaldırılması və sistemlərin davamlı yenilənməsidir.

2025-ci ildə təhlükəsizlik boşluqlarının sayının kəskin artması isə rəqəmsallaşma prosesinin sürətlənməsi ilə əlaqələndirilə bilər. Dövlət xidmətlərinin elektron platformalara keçidi və informasiya sistemlərinin genişlənməsi hücum səthini də artırır. Nəticədə həm kiberhücum cəhdlərinin sayı artır, həm də daha çox sistem monitorinqə cəlb olunur.

Qlobal səviyyədə dövlət qurumları kibercinayətkarların əsas hədəflərindən biri hesab olunur. Son illərdə bir çox ölkədə dövlət informasiya sistemlərinə qarşı fişinq hücumları, ransomware əməliyyatları və məlumat oğurluğu halları ciddi təhlükəsizlik çağırışları yaradıb. Bu səbəbdən kibertəhlükəsizlik artıq rəqəmsal transformasiyanın ayrılmaz hissəsi kimi qəbul edilir.

Azərbaycan üçün də rəqəmsal dövlət idarəçiliyinin genişlənməsi kibertəhlükəsizlik investisiyalarını prioritetə çevirir. Elektron hökumət xidmətləri, dövlət məlumat bazaları və rəqəmsal identifikasiya sistemlərinin inkişafı təhlükəsizlik infrastrukturunun paralel şəkildə gücləndirilməsini tələb edir. Son illərdə bu istiqamətdə institusional nəzarətin və texniki audit mexanizmlərinin genişləndirilməsi diqqət çəkən tendensiyalardan biridir.

İnsan faktoru da bu sahədə əsas risk elementlərindən biri olaraq qalır. Beynəlxalq hesabatlara görə, dövlət və özəl sektorda baş verən kiberinsidentlərin əhəmiyyətli hissəsi istifadəçi səhvləri, zəif şifrələr və ya sosial mühəndislik üsulları ilə bağlı olur. Bu səbəbdən texniki müdafiə ilə yanaşı rəqəmsal təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılması da vacib hesab olunur.

Ümumilikdə, təhlükəsizlik boşluqlarının sayında müşahidə olunan azalma dövlət qurumlarında kibertəhlükəsizlik idarəetməsinin daha effektiv mərhələyə keçdiyini göstərir. Lakin rəqəmsallaşmanın sürətlə artdığı şəraitdə informasiya təhlükəsizliyi yaxın illərdə də dövlət idarəçiliyinin əsas strateji prioritetlərindən biri olaraq qalacaq.

Nuray,

AzNews.az