- İşin içi
- 19:00
- 804
Azərbaycanda 12 mlrd. manatlıq kənd təsərrüfatı məhsulu istehsal edilib - ŞƏRH
Azərbaycanda kənd təsərrüfatı istehsalı artmaqda davam etsə də, sektorun artım tempi sentyabrın sonuna doğru nəzərəçarpacaq dərəcədə zəifləyib. Bu ilin yanvar-sentyabr aylarında ölkədə faktiki qiymətlərlə 11 milyard 905,3 milyon manatlıq kənd təsərrüfatı məhsulu istehsal olunub. Fiziki istehsalın həcmi ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 1,1% artıb. Yanvar-avqust aylarında qeydə alınan 2,6%-lik artımla müqayisədə bu göstəricinin aşağı düşməsi aqrar sektorda istehsalın mövsümi xüsusiyyətlərini, məhsuldarlığı və ayrı-ayrı sahələrin dinamikasını daha dərindən təhlil etməyi zəruri edir.
Əsas dəyişiklik bitkiçilikdə müşahidə olunur. Bu sahədə istehsal artımı yanvar-avqust aylarında 3,1% olduğu halda, sentyabrın sonuna 0,5%-ə enib. Heyvandarlıqda isə artım tempi 2%-dən 1,9%-ə düşüb. Bu fərq göstərir ki, ümumi nəticəyə daha çox bitkiçilik üzrə dinamika təsir edib. Bununla belə, mövcud rəqəmlər artımın zəifləməsinin konkret olaraq hava şəraiti, suvarma, məhsuldarlıq və ya əkin sahələrinin dəyişməsi ilə bağlı olduğunu təkbaşına sübut etmir. Dəqiq səbəbləri müəyyənləşdirmək üçün məhsullar üzrə yığım göstəriciləri, əkin sahələri və hektardan əldə olunan məhsul müqayisəli şəkildə araşdırılmalıdır.
Bitkiçilikdə artım tempinin zəifləməsi kənd təsərrüfatının mövsümi xarakteri nəzərə alınmaqla qiymətləndirilməlidir. Müxtəlif bitkilərin yığım dövrləri eyni deyil və ilin ayrı-ayrı aylarında ümumi istehsal göstəricilərinə təsirləri fərqlənir. Bəzi məhsullar üzrə əsas yığım mərhələsi başa çatdıqda, digər məhsulların nəticələri ümumi dinamikada daha böyük pay qazana bilər. Buna görə doqquz aylıq göstəricini yalnız əvvəlki aylarla müqayisə etmək kifayət deyil; ötən ilin eyni dövrü, məhsulların natural həcmi və məhsuldarlıq göstəriciləri də nəzərə alınmalıdır.
Kənd təsərrüfatı məhsullarının 51%-nin bitkiçilik, 49%-nin isə heyvandarlıq hesabına formalaşması sektorun iki əsas istiqamət arasında nisbətən balanslı bölündüyünü göstərir. Bu struktur istehsalın dayanıqlığı üçün müəyyən imkanlar yaratsa da, hər iki sahənin fərqli riskləri var. Bitkiçilik su ehtiyatlarından, hava şəraitindən və torpağın münbitliyindən daha çox asılıdır. Heyvandarlıqda isə yem bazası, heyvanların məhsuldarlığı, baytarlıq xidmətləri və istehsal xərcləri mühüm rol oynayır. Bu səbəbdən kənd təsərrüfatında ümumi artımın qorunması üçün sahələr üzrə fərqli ehtiyaclara uyğun yanaşma tələb olunur.
İstehsalın faktiki qiymətlərlə dəyəri ilə fiziki həcm indeksini də fərqləndirmək vacibdir. 11,9 milyard manatlıq göstərici istehsal olunmuş məhsulların dəyərini, 1,1%-lik artım isə qiymət dəyişikliklərinin təsirindən ayrılmış fiziki istehsal dinamikasını ifadə edir. Başqa sözlə, istehsalın dəyərinin yüksək olması özlüyündə fermerlərin gəlirlərinin eyni nisbətdə artdığını göstərmir. İstehsalçının maliyyə nəticəsi məhsulun satış qiymətindən, toxum, gübrə, yem, yanacaq, suvarma və logistika xərclərindən də asılıdır. İqtisadi baxımdan əsas göstəricilərdən biri məhsulun ümumi dəyəri ilə yanaşı, təsərrüfatın rentabelliyidir.
Beynəlxalq bazarlardakı dəyişikliklər də yerli istehsalçılar üçün əlavə əhəmiyyət daşıyır. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının məlumatına görə, dünya ərzaq qiymətləri indeksi 2026-cı ilin sentyabrında əvvəlki ayla müqayisədə 1,5% yüksələrək 136 bəndə çatıb. Artım əsasən taxıl, bitki yağları və şəkər üzrə qiymət dəyişiklikləri ilə əlaqələndirilib. Təşkilat əlverişsiz hava şəraiti və nəqliyyat-logistika çətinliklərinin də bəzi bazarlarda təklifə təsir etdiyini qeyd edir (FAO-nun 2 oktyabr 2026-cı il tarixli məlumatı). Qlobal qiymətlərin yüksəlməsi yerli istehsalçılar üçün müəyyən satış imkanları yarada bilər, lakin idxal olunan istehsal vasitələrinin bahalaşması həmin üstünlüyü qismən azalda bilər.
Bu şəraitdə aqrar sektorun gələcək inkişafı üçün məhsuldarlığın artırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Suvarma suyundan qənaətlə istifadə, torpağın münbitliyinin qorunması, keyfiyyətli toxum və tinglərin seçilməsi, müasir aqrotexniki üsulların tətbiqi və məhsul itkilərinin azaldılması istehsalın daha dayanıqlı artmasına şərait yarada bilər. Eyni zamanda, saxlanma anbarları, soyuducu qurğular, çeşidləmə və qablaşdırma infrastrukturu fermerlərin məhsulu daha əlverişli vaxtda bazara çıxarmasına kömək edə bilər. Məhsulun emalı və satış zəncirinin inkişafı isə istehsal həcmi ilə yanaşı, yaradılan əlavə dəyəri də artıra bilər.
Aqrar sektorda dayanıqlı nəticələr üçün istehsalçıların bazar tələbatı barədə məlumatlılığı da vacibdir. Əkin strukturunun tələbat, məhsuldarlıq və satış imkanları nəzərə alınmaqla planlaşdırılması bəzi məhsullar üzrə təklif çatışmazlığı və ya artıq istehsal riskini azalda bilər. Kooperasiya, emal müəssisələri ilə uzunmüddətli müqavilələr və müasir logistika imkanları kiçik və orta təsərrüfatların bazara çıxışını asanlaşdıra bilər. Belə yanaşma yalnız istehsal həcminin artmasına deyil, fermer gəlirlərinin sabitləşməsinə də xidmət edir.
Nəticə etibarilə, kənd təsərrüfatında yanvar-sentyabr ayları üzrə 1,1%-lik artım müsbət dinamikanın davam etdiyini göstərir, lakin əvvəlki dövrlə müqayisədə artım sürətinin zəifləməsi diqqətə alınmalıdır. Xüsusilə bitkiçilikdəki dəyişikliklərin səbəblərinin məhsul və regionlar üzrə təhlili gələcək istehsal planlaması üçün əhəmiyyətlidir. Aqrar sektorun inkişafında əsas məqsəd yalnız istehsalın həcmini artırmaq deyil, həm də məhsuldarlığı yüksəltmək, xərcləri optimallaşdırmaq, itkiləri azaltmaq və yerli məhsulların rəqabət qabiliyyətini gücləndirmək olmalıdır. Bu amillər kənd təsərrüfatının ərzaq təminatına və qeyri-neft iqtisadiyyatına verdiyi töhfənin daha dayanıqlı olmasına imkan yarada bilər.
Nuray,
AzNews.az
DİGƏR XƏBƏRLƏR
.jpg)
