- İşin içi
- 15:00
- 731
Azərbaycanda nəqliyyat xidmətləri 10% artıb - ŞƏRH
Azərbaycanda nəqliyyat və anbar təsərrüfatı iqtisadi artımın sürətləndiyi sahələrdən birinə çevrilib. Bu ilin yanvar-sentyabr aylarında sektorda 12 milyard 816,6 milyon manatlıq xidmət göstərilib və real artım ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10% təşkil edib. Xidmətlərin 59,7%-nin yükdaşımaların, 27,3%-nin sərnişindaşımaların, 13%-nin isə anbar təsərrüfatı və poçt xidmətlərinin payına düşməsi göstərir ki, sektorun inkişafında həm ticarət-logistika fəaliyyəti, həm də əhalinin gündəlik mobilliyi mühüm rol oynayır.
Bu nəticənin diqqətçəkən tərəfi xidmətlərin real artımının fiziki yükdaşımaların artımını üstələməsidir. Hesabat dövründə 183,1 milyon ton yük daşınıb ki, bu da illik müqayisədə 3% çoxdur. Sərnişindaşımaların sayı isə 9,7% artaraq 1 milyard 771,3 milyon nəfərə çatıb. Burada mühüm fərq var: nəqliyyat xidmətlərinin real artımı sektor üzrə göstərilən xidmətlərin həcm indeksini, daşınan ton və sərnişin sayı isə fiziki göstəriciləri əks etdirir. Buna görə 10%-lik artımı yalnız yükdaşımaların genişlənməsi ilə izah etmək olmaz. Xidmətlərin strukturu, daşınma məsafələri, anbar və poçt əməliyyatları, eləcə də sərnişin axınındakı dəyişikliklər də ümumi nəticəyə təsir edir.
Yükdaşımaların strukturunda avtomobil nəqliyyatının 63,5%-lik payla üstünlük təşkil etməsi ölkədaxili və regional logistika üçün bu nəqliyyat növünün əhəmiyyətini göstərir. Boru kəmərləri 25,1%, dəmir yolu 7,6%, dəniz nəqliyyatı 3,6%, hava nəqliyyatı isə 0,2% paya malikdir. Bu bölgü müxtəlif nəqliyyat növlərinin fərqli funksiyalarını əks etdirir: avtomobil nəqliyyatı çevik və birbaşa çatdırılma imkanları yaradır, boru kəmərləri əsasən enerji daşıyıcılarının nəqlində, dəmir yolu və dəniz nəqliyyatı isə iri həcmli yüklərin daşınmasında əhəmiyyət daşıyır. Nəqliyyat sisteminin səmərəliliyi bu vasitələrin bir-birini tamamlamasından asılıdır.
Azərbaycanın tranzit imkanları baxımından Orta Dəhlizin inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Asiya ilə Avropa arasında yük axınlarının alternativ marşrutlara yönəlməsi ölkəyə yalnız tranzit gəlirləri deyil, həm də anbar, yükdaşıma, ekspeditorluq, gömrük və digər logistika xidmətlərini genişləndirmək imkanı yaradır. Dünya Bankının 28 sentyabr 2026-cı ildə açıqladığı araşdırmaya görə, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu üzrə dəmir yolu, liman və logistika infrastrukturuna investisiyalar, eləcə də sərhəd prosedurlarının səmərəliliyinin artırılması 2040-cı ilədək dəhliz üzrə ticarət həcmini üç dəfədən çox artıra və daşınma müddətlərini yarıya endirə bilər. Hesabatda bu inkişaf ssenarisinin region ölkələrinin iqtisadiyyatlarına və məşğulluğuna mümkün töhfəsi də vurğulanır (Dünya Bankı).
Bununla belə, tranzit üstünlüyü avtomatik olaraq yüksək gəlir demək deyil. Yükün ölkə ərazisindən keçməsi ilə onun daşınmasından daha çox əlavə dəyər əldə edilməsi fərqli məsələlərdir. Logistika mərkəzləri, müasir anbarlar, konteyner terminalları, rəqəmsal izləmə sistemləri və sərhədlərarası məlumat mübadiləsi inkişaf etdikcə daşımaların sürəti və proqnozlaşdırıla bilməsi yüksəlir. Bu isə beynəlxalq şirkətlər üçün marşrutun cəlbediciliyini artırır. Əksinə, sərhədlərdə gecikmələr, nəqliyyat vasitələrinin koordinasiyasındakı problemlər və müxtəlif ölkələrin prosedurları arasındakı uyğunsuzluqlar tranzit marşrutunun rəqabət qabiliyyətini zəiflədə bilər.
Sərnişindaşımaların 9,7% artaraq 1,77 milyard nəfəri ötməsi isə daxili mobilliyin miqyasını göstərir. Sərnişinlərin 90,5%-nin avtomobil nəqliyyatından, 8,8%-nin metrodan istifadə etməsi gündəlik hərəkətliliyin əsasən avtomobil nəqliyyatı üzərində cəmləşdiyini ortaya qoyur. Bu artım iqtisadi fəallıq, şəhərdaxili gediş-gəliş və nəqliyyat xidmətlərinə tələbatla əlaqəli ola bilər. Lakin sərnişin sayının yüksəlməsi özlüyündə xidmət keyfiyyətinin də eyni dərəcədə yaxşılaşdığını göstərmir. Bunun üçün daşınma müddəti, marşrutların əhatə dairəsi, interval, sıxlıq və sərnişin məmnunluğu kimi göstəricilər də qiymətləndirilməlidir.
Sərnişin axınının böyük hissəsinin avtomobil nəqliyyatına düşməsi şəhər nəqliyyatının planlaşdırılmasını da ön plana çıxarır. İctimai nəqliyyatın rahatlığı və əlçatanlığı artdıqca şəxsi avtomobillərdən asılılığı azaltmaq, tıxacların və hərəkətə sərf olunan vaxtın təsirini yumşaltmaq mümkün olur. Avtobus və dəmir yolu əlaqələrinin yaxşılaşdırılması, nəqliyyat növləri arasında uyğun keçidlərin təşkili və marşrutların real sərnişin tələbatına uyğun planlaşdırılması həm xidmət keyfiyyətinə, həm də şəhərlərin iqtisadi məhsuldarlığına müsbət təsir göstərə bilər.
Anbar təsərrüfatı və poçt xidmətlərinin 1 milyard 668,9 milyon manatlıq payı da ayrıca diqqət tələb edir. Müasir iqtisadiyyatda logistika yalnız yükü bir məntəqədən digərinə çatdırmaqdan ibarət deyil. Məhsulun saxlanması, çeşidlənməsi, qablaşdırılması, sifarişlərin hazırlanması və son istehlakçıya çatdırılması ticarət və istehsal zəncirinin vacib hissəsidir. Elektron ticarətin genişlənməsi və müəssisələrin ehtiyatlarını daha çevik idarə etmək ehtiyacı bu xidmətlərə tələbatı artıra bilər. Anbar infrastrukturunun inkişafı məhsul itkilərinin və gecikmələrin azalmasına, ixracatçıların isə xarici bazarlara daha etibarlı çıxışına şərait yaradır.
Nəqliyyat sektorunun uzunmüddətli inkişafı üçün əsas göstərici təkcə daşınan yükün və sərnişinlərin sayının artması deyil, hər kilometrə və hər vahid yükə düşən xərclərin, vaxt itkisinin və xidmətin etibarlılığının yaxşılaşmasıdır. Dəmir yolu, avtomobil, dəniz və hava nəqliyyatı arasında əlaqələndirmənin gücləndirilməsi, logistika proseslərinin rəqəmsallaşdırılması və anbar imkanlarının genişləndirilməsi sektorun əlavə dəyərini artıra bilər. Bu yanaşma həm daxili bazarın ehtiyaclarının qarşılanmasına, həm də Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edər.
Beləliklə, yanvar-sentyabr aylarında nəqliyyat və anbar təsərrüfatı xidmətlərinin real ifadədə 10% artması sektorun iqtisadi fəallığının gücləndiyini göstərir. Sərnişindaşımaların sürətli artımı daxili mobilliyin, yükdaşımaların genişlənməsi isə ticarət və logistika fəaliyyətinin əhəmiyyətini önə çıxarır. Növbəti mərhələdə əsas məsələ bu artımı daha səmərəli infrastruktura, etibarlı daşınma xidmətlərinə və yüksək əlavə dəyər yaradan logistika fəaliyyətinə çevirməkdir. Azərbaycanın tranzit potensialının iqtisadi nəticələrini artırmaq üçün marşrutların rəqabət qabiliyyəti ilə yanaşı, ölkə daxilində logistika xidmətlərinin keyfiyyəti və məhsuldarlığı da yüksəldilməlidir.
Nuray,
AzNews.az
DİGƏR XƏBƏRLƏR
.jpg)
