Aqrar sığorta – fermerin əməyinin və gəlirinin etibarlı təminatı

Son illər Azərbaycanda müşahidə olunan iqlim dəyişiklikləri və qeyri-sabit hava şəraiti kənd təsərrüfatına ciddi təsir göstərir. Güclü yağışlar, dolu, sel-subasma, çayların daşması, fırtına və qasırğalar fermerlərin böyük zəhmətlə yetişdirdikləri məhsullara ziyan vurur, onların gəlirlərini risk altına salır. Xüsusilə yaz və yay aylarında baş verən təbii hadisələr minlərlə hektar əkin sahəsinin məhv olmasına, məhsuldarlığın azalmasına və fermerlərin maddi itkilərlə üzləşməsinə səbəb olur.

Məhz belə hallarda aqrar sığorta fermerlərin ən etibarlı dayağı kimi çıxış edir. Dövlət dəstəyi ilə həyata keçirilən aqrar sığorta sistemi kənd təsərrüfatı istehsalçılarını müxtəlif risklərdən qorumaqla onların gəlirlərinin sabitliyini təmin edir.

Minlərlə fermer aqrar sığortanın üstünlüklərindən yararlanır

Son aylarda ölkənin müxtəlif bölgələrində müşahidə olunan əlverişsiz hava şəraiti bir daha aqrar sığortanın əhəmiyyətini göstərib. May ayının əvvəlindən etibarən Aqrar Sığorta Fonduna ölkənin 35 rayonundan 3500-dən artıq zərər müraciəti daxil olub. Müraciətlər əsasən Şəki-Zaqatala, Qarabağ, Şirvan-Salyan, Dağlıq Şirvan və Qazax-Tovuz iqtisadi rayonlarını əhatə edir.
Zərər müraciətləri ümumilikdə 53 min hektardan çox əkin sahəsini əhatə edib. Bu sahələrin böyük hissəsini taxıl əkinləri – buğda və arpa sahələri təşkil edir. Bundan başqa alma, armud, badam, ərik, fındıq, gilas, nar, nektarin, pambıq, qoz və şaftalı bağları da təbiət hadisələrinin təsirinə məruz qalıb.
Aqrar Sığorta Fondu daxil olan bütün müraciətləri operativ şəkildə qeydiyyata alır, hadisə yerlərinə ekspertlər göndərilir və dəymiş zərərin qiymətləndirilməsi aparılır. Qanunvericiliyə uyğun olaraq zərərin həcmindən asılı şəkildə fermerlərə sığorta ödənişləri həyata keçirilir.
Bu fakt göstərir ki, aqrar sığorta təkcə kağız üzərində olan bir mexanizm deyil, real zərər zamanı fermerə maliyyə dəstəyi göstərən mühüm bir müdafiə vasitəsidir.

Dövlət fermerin yanındadır

Aqrar sığorta sisteminin ən mühüm üstünlüklərindən biri dövlət dəstəyidir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə yaradılmış Aqrar Sığorta Fondu vasitəsilə fermerlərə böyük güzəştlər təqdim olunur.
Ən vacib məqam isə odur ki, sığorta haqqının 50 faizi dövlət tərəfindən ödənilir. Bu səbəbdən fermerlər çox kiçik məbləğlər ödəməklə böyük maliyyə risklərindən qoruna bilirlər.
Bu dəstək nəticəsində kənd təsərrüfatı istehsalçılarının sığortaya çıxışı asanlaşır, onların risklərə qarşı dayanıqlılığı artır və istehsal prosesinin davamlılığı təmin edilir.

Salyan nümunəsi: Kiçik xərc, böyük təminat

Aqrar sığortanın sərfəliliyini konkret rəqəmlərlə göstərmək mümkündür.
Məsələn, Salyan rayonu aqrar sığorta tariflərinin ən aşağı olduğu bölgələrdən biridir. Burada 1 hektar pambıq sahəsinin sığortalanması fermerə cəmi 14,64 manata başa gəlir. Bu məbləğ pambıq əkininə çəkilən ümumi xərclərin 1 faizindən belə azdır.
Eyni zamanda 1000 manatlıq buğda sahəsini sığortalamaq üçün fermer yalnız 7,4 manat ödəyir.
Bu rəqəmlər göstərir ki, cüzi məbləğ qarşılığında minlərlə manatlıq məhsulu və gəliri qorumaq mümkündür. Belə şəraitdə aqrar sığortadan istifadə etməmək fermer üçün əlavə risk yaratmış olur.

Tütünçülükdə aqrar sığortanın əhəmiyyəti

Azərbaycanda tütünçülük kənd təsərrüfatının gəlirli sahələrindən biridir. Hazırda ölkədə 3,1 min hektar ərazidə tütün becərilir və hər il 8 min tondan artıq məhsul istehsal olunur.
Tütün istehsalı əsasən Şəki, Qax, Zaqatala, Oğuz, Balakən, Qəbələ, Goranboy, Masallı və Naxçıvan bölgələrində həyata keçirilir. Xüsusilə Şəki-Zaqatala bölgəsi ölkənin əsas tütünçülük mərkəzi hesab olunur.
Lakin tütün bitkisi təbiət hadisələrinə qarşı olduqca həssasdır. Dolu, güclü yağışlar, sel-subasma, fırtına və üçüncü şəxslərin hərəkətləri məhsula ciddi zərər vura bilər. Xüsusilə dolu nəticəsində zədələnən tütün yarpaqları keyfiyyətini itirir və bazarda əvvəlki qiymətindən bir neçə dəfə ucuz satılır.
Belə hallarda fermer həm məhsulunu, həm də gəlirini itirə bilər. Aqrar sığorta isə bu riskləri minimuma endirir və fermerə maliyyə təhlükəsizliyi təmin edir.

Tütün sahələrinin sığortalanması niyə vacibdir?

Bir hektar tütün sahəsindən orta hesabla 26 ton məhsul götürülür. Məhsulun bazar dəyəri təxminən 7 800 manat təşkil edir. Şəki-Zaqatala bölgəsində bu həcmdə məhsulun çoxsaylı risklərdən sığortalanması fermerə təxminən 249 manata başa gəlir.
Yəni fermer cəmi bir neçə yüz manat ödəməklə minlərlə manatlıq məhsulunu və gəlirini qorumuş olur.
Aqrar Sığorta Fondu indiyədək tütün sahələrinə dəymiş zərərlərlə bağlı fermerlərə 186 min manatdan artıq sığorta ödənişi həyata keçirib. Bu ödənişlər Balakən, Qax, Şəki və Zaqatala rayonlarında dolu, fırtına və sel-subasma hadisələri nəticəsində zərər çəkmiş təsərrüfatlara verilib.
Bu fakt aqrar sığortanın praktik faydasını və fermerlər üçün nə qədər vacib olduğunu bir daha sübut edir.

Aqrar sığorta hansı risklərdən qoruyur?

Aqrar sığorta sistemi kənd təsərrüfatı istehsalçılarını aşağıdakı risklərdən qorumağa imkan verir:

- Dolu;
- Sel və subasma;
- Leysan yağışları;
- Çayların daşması;
- Fırtına və qasırğa;
- Güclü külək;
- Üçüncü şəxslərin hərəkətləri;
- Digər təbii və gözlənilməz hadisələr.

Bu risklər kənd təsərrüfatında ən çox rast gəlinən və ən böyük maliyyə itkilərinə səbəb olan təhlükələrdir.

Aqrar sığorta kənd təsərrüfatının inkişafına xidmət edir

Müasir kənd təsərrüfatında uğur qazanmaq təkcə məhsul yetişdirməklə məhdudlaşmır. Risklərin idarə olunması da fermer fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsidir.

Aqrar sığorta fermerə:

- maliyyə sabitliyi qazandırır;
- gəlirlərini qoruyur;
- kredit öhdəliklərini yerinə yetirməyə kömək edir;
- təsərrüfatın davamlı inkişafını təmin edir;
- gözlənilməz təbii hadisələrdən yaranan itkiləri kompensasiya edir.

Nəticədə fermer daha inamla fəaliyyət göstərir, istehsalını genişləndirir və kənd təsərrüfatının ümumi inkişafına töhfə verir.
İqlim dəyişikliklərinin təsirinin artdığı müasir dövrdə aqrar sığorta artıq seçim deyil, zərurətə çevrilib. Bir neçə gün davam edən dolu, sel və ya fırtına aylarla çəkilən zəhməti məhv edə bilər. Lakin aqrar sığorta fermerlərin əməyini, investisiyasını və gələcəyini qorumağa imkan verir.
Dövlət tərəfindən sığorta haqqının yarısının ödənilməsi isə bu xidməti daha əlçatan və sərfəli edir. Buna görə də hər bir fermer öz təsərrüfatını, əkin sahələrini və gəlirlərini qorumaq üçün aqrar sığortadan yararlanmalı, risklərə qarşı öncədən tədbir görməlidir.
Unutmayaq ki, məhsulu yetişdirmək vacibdir, lakin onu qorumaq daha vacibdir. Aqrar sığorta isə bu qorumanın ən etibarlı vasitəsidir.

Məqalə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə hazırlanmışdır.

Məqalənin məzmununda əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.