Ermənistan seçkiləri

İyunun 7-də Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkiləri ölkənin son illərdə üzləşdiyi ən mühüm siyasi sınaqlardan biri hesab olunur. Bu seçkilər yalnız yeni parlamentin formalaşdırılması və ya növbəti hökumətin müəyyənləşdirilməsi ilə məhdudlaşmır. Əslində Ermənistan vətəndaşları qarşıdakı səsvermədə ölkənin gələcək geosiyasi istiqamətini müəyyən edəcəklər: Avropa və Qərbə inteqrasiya kursunun davam etdirilməsi, yoxsa yenidən Rusiyanın təsir dairəsinə qayıdış.
Məhz buna görə də bu seçkilər Ermənistanın daxili siyasi prosesi olmaqdan çıxaraq qlobal və regional güclərin maraqlarının toqquşduğu mühüm geosiyasi hadisəyə çevrilib.
İyunun 7-də keçiriləcək parlament seçkilərində iştirak etmək üçün ümumilikdə 19 siyasi qüvvə-17 partiya və 2 seçki bloku qeydiyyatdan keçib. Lakin seçki kampaniyasının son mərhələsi göstərir ki, real siyasi mübarizə cəmi bir neçə əsas qüvvə arasında gedir.
Mövcud sorğulara əsasən Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi "Vətəndaş Müqaviləsi" Partiyası təxminən 32 faiz səslə seçki yarışında lider mövqeyini qoruyur. Hakim partiyanın ən yaxın rəqibləri isə rusiyapərəst və ya ənənəvi müxalifət düşərgəsində yer alan qüvvələrdir.
Samvel Karapetyanın rəhbərlik etdiyi "Güclü Ermənistan" blokunun təxminən 7 faiz, Robert Köçəryanın rəhbərlik etdiyi "Ermənistan" blokunun 4 faiz, Qaqik Tsarukyanın "Çiçəklənən Ermənistan" partiyasının isə 2 faiz ətrafında dəstəyə malik olduğu bildirilir.
Digər siyasi qüvvələrin əksəriyyəti 1-2 faiz civarında dəstəyə sahibdir və parlamentə düşmək üçün tələb olunan baryeri keçməkdə çətinlik çəkirlər.
Bu mənzərə göstərir ki, hazırkı mərhələdə müxalifət düşərgəsi parçalanmış vəziyyətdədir və ayrı-ayrılıqda hakimiyyətə iddia etmək imkanına malik deyil.
Müxalifətin alternativ hakimiyyət formalaşdırmaq şansı varmı?
Mövcud sorğuların nəticələri göstərir ki, müxalifətin seçkidən sonra alternativ hökumət formalaşdırmaq imkanları olduqca məhduddur.
Bunun bir neçə səbəbi var.
Birincisi, müxalifət vahid mərkəzdən idarə olunan siyasi qüvvə deyil. Köçəryan komandası, Karapetyan qrupu, Tsarukyan və digər siyasi qüvvələr arasında həm şəxsi, həm ideoloji, həm də taktiki ziddiyyətlər mövcuddur.
İkincisi, müxalifətin əsas hissəsini təşkil edən qüvvələr arasında vahid lider və ortaq fəaliyyət proqramı yoxdur.
Üçüncüsü, seçici davranışı göstərir ki, hakimiyyətə alternativ kimi təqdim olunan qüvvələr hələlik Ermənistan cəmiyyətinin əksəriyyətini inandıra bilməyiblər.
Bu səbəbdən seçkilərdən sonra bütün müxalif qüvvələrin bir araya gələrək sabit koalisiya hökuməti qurması ehtimalı nəzəri baxımdan mümkün olsa da, praktik baxımdan olduqca çətin görünür.
Əsas sual: Paşinyan təkbaşına çoxluq qazana biləcəkmi?
Əslində seçkilərin əsas sualı Paşinyanın qalib olub-olmaması deyil. Əsas məsələ onun parlamentdə təkbaşına hökumət formalaşdıracaq qədər mandat qazanıb-qazanmayacağıdır.
Əgər "Vətəndaş Müqaviləsi" parlamentdə mütləq çoxluq əldə edə bilsə, Paşinyan son illərdə elan etdiyi siyasi kursu davam etdirmək üçün daha geniş imkanlar əldə edəcək.
Bu halda Avropa İttifaqı ilə inteqrasiya, Azərbaycanla sülh danışıqları, konstitusiya islahatları və regional kommunikasiyaların açılması istiqamətində addımların sürətlənməsi ehtimalı yüksələcək.
Lakin parlamentdə çoxluq zəifləyərsə və ya koalisiya hökuməti zərurəti yaranarsa, Paşinyanın manevr imkanları əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşa bilər.
Müxalifət vahid blok yarada bilməsə nə baş verəcək?
Ən real ssenarilərdən biri məhz budur.
Əgər müxalifət seçkilərdən sonra vahid siyasi blok və ya koalisiya formalaşdıra bilməsə, parlamentdə parçalanmış vəziyyətdə qalacaq.
Bu halda Paşinyanın rəhbərlik etdiyi siyasi qüvvə parlamentdə dominant mövqeyini qoruyacaq və müxalifətin hökumət siyasətinə təsir imkanları məhdud olacaq.
Bununla yanaşı, müxalifətin parçalanması Kremlin Ermənistanda siyasi təsir imkanlarını da zəiflədə bilər. Çünki Moskvanın əsas ümid etdiyi qüvvələr məhz bu düşərgədə təmsil olunur.
Əgər seçkidən sonra müxalifət vahid mövqe nümayiş etdirə bilməsə, Ermənistanın xarici siyasət kursunun yaxın illərdə ciddi şəkildə dəyişməsi ehtimalı aşağı görünür.
Moskva seçkiləri diqqətlə izləyir
Seçki kampaniyasının gedişi göstərir ki, Rusiya Paşinyanın növbəti dəfə güclü mandat əldə etməsini arzu etmir.
Çünki Paşinyanın qələbəsi Ermənistanın Qərbə inteqrasiya kursunun davam etməsi deməkdir. Bu isə Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı təsir imkanlarının daha da zəifləməsinə gətirib çıxara bilər.
Məhz buna görə də Moskva ilə yaxın münasibətləri olan siyasi qüvvələr seçki kampaniyasında aktiv rol oynayırlar. Robert Köçəryanın rəhbərlik etdiyi "Ermənistan" bloku, Samvel Karapetyanın liderlik etdiyi "Güclü Ermənistan" bloku və digər rusiyapərəst siyasi dairələr Paşinyanın siyasətinə alternativ təqdim etməyə çalışırlar.
Lakin mövcud mənzərə göstərir ki, bu qüvvələrin ayrıca hakimiyyət formalaşdırmaq imkanları məhduddur.
Bakı üçün əsas məsələ bundan sonra başlayır
Azərbaycan baxımından seçkilərin nəticələrindən daha mühüm məsələ seçkidən sonra formalaşacaq siyasi iradədir.
Paşinyanın qalib gəlməsi sülh prosesinin avtomatik olaraq yekunlaşacağı anlamına gəlmir.
Çünki Bakı ilə İrəvan arasında yekun sülh sazişinin imzalanması üçün Ermənistan Konstitusiyasında dəyişikliklər, Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının aradan qaldırılması və regional kommunikasiyalarla bağlı konkret qərarlar tələb olunur.
Eyni zamanda seçkilərin nəticələri Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin gələcəyinə, sülh sazişinin perspektivlərinə və bütövlükdə Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik arxitekturasına birbaşa təsir göstərəcək.
Bu baxımdan 7 iyun seçkiləri Ermənistan üçün sadəcə hakimiyyət uğrunda yarış deyil, dövlətçiliyin gələcəyi və regionun taleyi ilə bağlı strateji seçimdir.
Bu qərarların qəbulu isə Paşinyanın əldə edəcəyi siyasi mandatın gücündən və parlamentdəki qüvvələr nisbətindən birbaşa asılı olacaq.
Odur ki, 7 iyun seçkilərinin əsas nəticəsi yalnız kimin qalib gələcəyi deyil, qalibin nə qədər güclü hakimiyyət formalaşdıracağı olacaq.
Mürtəza Bünyadlı