- Maraq dairəsi
- 17:29
- 804
İnteqrativ onkologiya nədir və xərçəng müalicəsində hansı rolu var?
İnteqrativ onkologiya nədir?
İnteqrativ onkologiya xərçəng xəstəsinin müalicəsinə yalnız şişin aradan qaldırılması prizmasından deyil, bütövlükdə insanın fiziki və psixoloji vəziyyətini nəzərə alan yanaşmadır. Bu modeldə əsas onkoloji müalicə üsulları - cərrahiyyə, kimyaterapiya, radioterapiya, hormonal və hədəf yönümlü müalicələr - elmi əsasları və təhlükəsizliyi müəyyən edilmiş tamamlayıcı üsullarla birləşdirilə bilər. ABŞ Milli Xərçəng İnstitutunun tərifinə görə, inteqrativ tibbin əsas xüsusiyyəti standart müalicə ilə təhlükəsiz və effektivliyi barədə sübutlar olan tamamlayıcı yanaşmaların birlikdə tətbiq edilməsidir.
Burada ən vacib fərq “tamamlayıcı” və “alternativ” anlayışları arasındadır. Tamamlayıcı yanaşma əsas müalicəyə əlavə edilir, alternativ yanaşma isə sübut olunmuş tibbi müalicənin əvəzinə istifadə olunur. İnteqrativ onkologiya birinci yanaşmaya əsaslanır. Yəni akupunktur, meditasiya, yoqa, masaj və ya müəyyən həyat tərzi dəyişiklikləri xərçəngin əsas müalicəsini əvəz etmək üçün deyil, xəstənin müalicə prosesini daha yaxşı keçirməsinə və müəyyən simptomların idarə olunmasına dəstək məqsədi daşıyır.
Bu istiqamətin inkişafının əsas səbəblərindən biri xərçəng müalicəsinin yalnız şişin özünə deyil, xəstənin gündəlik həyatına da ciddi təsir göstərməsidir. Ağrı, yorğunluq, yuxu problemləri, narahatlıq, depressiv əlamətlər, müalicədən yaranan ürəkbulanma və digər simptomlar həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı sala bilər. Buna görə müasir onkologiyada müalicənin effektivliyi ilə yanaşı, xəstənin müalicə müddətində və sonrasında həyat keyfiyyətinin qorunması da mühüm göstəriciyə çevrilib.
Bu yanaşmanın artıq yalnız alternativ tibb sahəsində deyil, əsas onkoloji elmi mühitdə də araşdırılması diqqət çəkir. Amerika Klinik Onkologiya Cəmiyyəti (ASCO) və Society for Integrative Oncology tərəfindən hazırlanmış klinik təlimatlar ağrı, narahatlıq, depressiya və xərçənglə əlaqəli yorğunluğun idarə edilməsində müəyyən inteqrativ üsulların istifadəsini qiymətləndirir. Məsələn, 2022-ci ildə dərc olunan birgə təlimatda böyüklərdə xərçənglə əlaqəli ağrının müəyyən formalarında akupunktur, refleksologiya və akupressura, bəzi hallarda isə hipnoz və masaj üçün tövsiyələr verilib. Bununla yanaşı, təlimat bütün tamamlayıcı üsulların effektivliyinə dair sübutların eyni səviyyədə olmadığını da açıq şəkildə göstərir.
Məhz sübut səviyyəsinin fərqli olması inteqrativ onkologiyanın ən mühüm xüsusiyyətlərindən biridir. “Təbii” və ya “bitki mənşəli” məhsulun avtomatik olaraq təhlükəsiz və faydalı olması elmi baxımdan doğru deyil. Bəzi bitki preparatları dərmanlarla qarşılıqlı təsirə girərək onların orqanizmdə təsirini dəyişə bilər. Bu səbəbdən xərçəng xəstəsinin qəbul etdiyi bütün vitaminləri, bitki tərkibli məhsulları və digər əlavələri müalicə həkiminə bildirməsi vacibdir. İnteqrativ onkologiyada əsas prinsip tamamlayıcı üsulun konkret xəstə və konkret müalicə ilə uyğunluğunun qiymətləndirilməsidir.
Digər tərəfdən, inteqrativ yanaşma yalnız akupunktur və ya digər alternativ üsullardan ibarət deyil. Fiziki aktivlik, düzgün qidalanma, yuxunun yaxşılaşdırılması, stressin idarə olunması və psixoloji dəstək də bu modelin mühüm hissələridir. Xüsusilə müalicədən sonrakı dövrdə həyat tərzinin sağlamlaşdırılması xəstənin ümumi sağlamlığına və həyat keyfiyyətinə təsir göstərə bilər. ASCO və SIO-nun son illərdəki təlimatlarında da inteqrativ yanaşmaların xərçəng müalicəsinin müxtəlif mərhələlərində simptomların idarə olunması və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması kontekstində qiymətləndirildiyi görünür.
İnteqrativ onkologiyanın daha geniş yayılması həm də pasiyentin müalicə prosesində fəal iştirakını artırır. Xəstənin ağrı, yuxu, qidalanma, fiziki aktivlik və psixoloji vəziyyəti barədə məlumatların müalicə komandası ilə paylaşılması fərdiləşdirilmiş yanaşmaya imkan verir. Bu modeldə onkoloqla yanaşı, ehtiyacdan asılı olaraq dietoloq, fizioterapevt, psixoloq və digər mütəxəssislərin əməkdaşlığı mühüm rol oynaya bilər. Society for Integrative Oncology də inteqrativ onkologiyanı multidissiplinar və sübutlara əsaslanan xəstə-mərkəzli yanaşma kimi təqdim edir.
Bununla belə, inteqrativ onkologiyanı xərçəngin “təbii üsullarla müalicəsi” kimi təqdim etmək elmi yanaşmaya uyğun deyil. Bu sahənin məqsədi sübut edilmiş onkoloji müalicənin yerinə başqa müalicə qoymaq deyil. Əksinə, əsas müalicəni tamamlayan və xəstənin ehtiyaclarına uyğun seçilən üsullarla ağrı, yorğunluq, narahatlıq və digər problemlərin idarə edilməsinə dəstək olmaqdır. Elmi sübutların kifayət etmədiyi üsullar isə ehtiyatla qiymətləndirilməlidir; ASCO-SIO təlimatlarında da bir sıra müdaxilələr üçün sübutların aşağı və ya qeyri-müəyyən olduğu vurğulanır.
Nəticə etibarilə, inteqrativ onkologiyanın əsas ideyası “xərçəngi başqa üsulla müalicə etmək” deyil, xərçəng xəstəsinə daha əhatəli tibbi dəstək göstərməkdir. Müasir yanaşmada şişə qarşı müalicə əsas xətt olaraq qalır, tamamlayıcı üsullar isə elmi sübut, təhlükəsizlik və fərdi ehtiyac əsasında həmin müalicə prosesinə inteqrasiya olunur. Bu sərhəd düzgün qorunduqda inteqrativ onkologiya xəstənin müalicəyə uyğunlaşmasına, simptomların idarə edilməsinə və həyat keyfiyyətinin qorunmasına yönəlmiş əlavə imkanlar yarada bilər.
Nuray,
AzNews.az
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
