Qiymət artımını sürətləndirən əsas amillər - ŞƏRH

Azərbaycanda qiymət artımının əsas səbəbləri sırasında idxal xərclərinin yüksəlməsi xüsusi yer tutur. Hesablama Palatasının məlumatına görə, 2025-ci ildə ölkəyə idxal olunan məhsulların qiymətləri əvvəlki illə müqayisədə orta hesabla 26,6 faiz artıb. Bu göstərici daxili bazarda inflyasiyanın yalnız yerli faktorlarla deyil, qlobal iqtisadi proseslərlə də sıx bağlı olduğunu göstərir.

İdxal qiymətlərində belə kəskin artım ilk növbədə Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarındakı inflyasiya prosesləri ilə əlaqələndirilir. Xüsusilə Türkiyədə qiymət artımının 34,1 faizə çatması Azərbaycan bazarına daxil olan bir çox məhsulların maya dəyərinə təsir edib. Rusiya və Çin kimi əsas təchizatçılarda inflyasiya nisbətən aşağı olsa da, qlobal logistika, enerji və istehsal xərcləri məhsul qiymətlərinə əlavə təzyiq yaradıb.

Azərbaycan iqtisadiyyatının idxaldan müəyyən sahələr üzrə asılı olması xarici qiymət dəyişikliklərini daxili bazara daha sürətli ötürür. Ərzaq məhsulları, tekstil, məişət malları, avadanlıq və xammal kimi idxal komponentlərinin bahalaşması həm istehlak qiymətlərinə, həm də biznes xərclərinə təsir göstərir.

Qlobal iqtisadiyyatda son illərdə təchizat zəncirlərində baş verən dəyişikliklər də idxal inflyasiyasını gücləndirən amillərdən biridir. Geosiyasi risklər, enerji bazarındakı dalğalanmalar və daşınma xərclərinin artması istehsalçıların və ixracatçıların qiymət siyasətinə təsir edir. Nəticədə idxal edən ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda son istehlakçı üçün qiymətlər yüksəlir.

Bununla yanaşı, daxili tələbin artması və bəzi tənzimlənən xidmətlərin tariflərində dəyişikliklər də inflyasiyanın formalaşmasında rol oynayıb. İqtisadi aktivliyin yüksəlməsi, gəlirlərin artması və istehlakın genişlənməsi bazarda tələb yönümlü qiymət artımı yarada bilər.

İdxal inflyasiyasının uzun müddət davam etməsi yerli istehsalın rəqabət qabiliyyəti baxımından da mühüm məsələdir. Bir tərəfdən bahalaşan idxal məhsulları daxili istehsalçılar üçün müəyyən üstünlük yarada bilər, digər tərəfdən isə istehsalda istifadə olunan xarici xammal və avadanlıqların qiymətinin artması müəssisələrin xərclərini yüksəldir.

Bu baxımdan, orta və uzunmüddətli dövrdə əsas məqsədlərdən biri idxaldan asılılığın azaldılması, yerli istehsal zəncirlərinin genişləndirilməsi və məhsuldarlığın artırılması olmalıdır. Xüsusilə kənd təsərrüfatı, qida sənayesi, yüngül sənaye və texnoloji sahələrdə daxili imkanların gücləndirilməsi qiymət sabitliyinə müsbət təsir göstərə bilər.

Ümumilikdə, 2025-ci ildə müşahidə olunan 26,6 faizlik idxal qiyməti artımı göstərir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatında inflyasiya prosesləri qlobal bazarlardakı dəyişikliklərdən əhəmiyyətli dərəcədə təsirlənir. Qarşıdakı dövrdə qiymət dinamikası həm xarici bazarlardakı vəziyyətdən, həm də daxildə istehsal və təklif imkanlarının genişlənməsindən asılı olacaq.

Nuray, Aznews.az